Denk eens echt na

2012: toch niet 28 oktober 2011?

2011-10-30T14:32:00.000+01:00

Ik schreef eerder over de voorspelling van Carl John Calleman dat de Maya kalender niet op 21 december 2012, maar op 28 oktober 2011 zou eindigen. Volgens Calleman zou dat niet het einde van de wereld betekenen, maar de realisatie van de volgende stap in de kosmische evolutie, een spirituele eenheid. Het is nu 30 oktober, dus is het tijd ons af te vragen: had hij gelijk?

Op het eerste gezicht zou ik zeggen van niet. Ik heb het nieuws in de gaten gehouden, maar geen tekenen gezien van een grote verschuiving van het bewustzijn, of kosmische energie, of wat dan ook. De wereld gaat gewoon zijn gangetje, met de gebruikelijke hoeveelheden goede en nare gebeurtenissen, de gebruikelijke conflicten en liefdadigheid. Misschien ben ik gewoon niet in fase met de juiste trillingsfrequenties of zoiets, maar ik zou toch verwachten dat we inmiddels wel wat gemerkt zouden hebben. Blijkbaar niet.

Calleman zelf heeft bij mijn beste weten nog niet gereageerd op het verstrijken van 28 oktober 2011. Het laatste wat ik van hem gevonden heb was deze reactie van de 27e op een kritisch artikel, waarin hij nogal defensief uit de hoek komt en de schrijver vooral aanvalt op zijn motivaties, alsof deze alleen maar de huidige situatie wil bewaken. Verderop in zijn reactie zien we volgens mij wel hoe hij zich wat lijkt in te dekken, met een voorproefje van wat volgens mij het verhaal van Calleman en zijn aanhangers zal worden: de verandering gaat niet vanzelf, maar hangt af van onze keuzes (lees: het ligt dus niet aan hem, maar aan ons als er niets gebeurt). Maar hij houdt vol dat er nog steeds een achtergrond van kosmische bewustwording is. Voor mij lijkt het er eerder op dat zijn idee van kosmische evolutie voor hem vast staat, en dat hij hoe dan ook de rest van de wereld in zijn idee gaat laten passen.

Sommige aanhangers van Calleman hebben hun verhaal al min of meer aangepast. De plotselinge sprong in bewustzijn zou bijvoorbeeld eventueel alsnog plaats kunnen vinden, de einddatum had immers gewoon een ruwe schatting kunnen zijn. Of misschien is de vorming van eenheid toch wel aan de gang, maar dan langzaam, bijvoorbeeld in de vorm van de Occupy Wall Street beweging.

Persoonlijk vind ik dit smoesjes achteraf. Vooral het omarmen van de Occupy Wall Street (OWS) beweging als teken van de komende spirituele eenheid vind ik apart. Voor degene die het gemist hebben, deze beweging protesteert tegen het uit de hand gelopen kapitalisme, waar grote bedrijven buitenproportioneel invloed kunnen uitoefenen op de politiek. De rijken krijgen het daardoor steeds beter, onder andere door belastingverlagingen en overheidssteun, terwijl de rest moet toezien hoe sociale voorzieningen en onderwijs steeds verder worden uitgekleed. OWS krijgt inderdaad veel steun onder de bevolking, en kon best wel eens een grote invloed gaan hebben op de wereld, maar is dat genoeg om een teken te zijn van de opkomende spirituele eenheid?

Ik denk van niet. OWS is uiteraard een tegenbeweging die niet alleen steun, maar ook nogal wat tegenstand oproept, maar dat is het probleem niet zozeer. Ik neem aan dat ook als je in kosmische eenheid gelooft, je niet verbaasd bent als er machten in de wereld zijn die daar weerstand tegen bieden. Het is ook niet zozeer dat OWS het meer eens is over waar ze tégen zijn dan over waar ze vóór zijn, of over wat er precies moet gebeuren - dat kan immers nog komen. Nee, het is meer dat OWS eigenlijk heel materialistische en wereldse redenen heeft om te protesteren - en materialistische en wereldse tegenstanders. Om te begrijpen wat deze beweging gaat betekenen voor de wereld, is het veel beter te kijken naar de wereldse acties en reacties dan naar Maya kalenders of vage theorieën over kosmisch bewustzijn.

Eén "einddatum" hebben we nu in ieder geval dus gehad en het was toch ietwat een anticlimax. Nu 21 december 2012 zelf nog.

2012: steeds meer aardbevingen?

2011-05-25T23:53:00.006+02:00

Ik heb al een poos geen nieuwe artikelen op dit blog gezet, maar ik reageer nog wel af en toe op reacties die geplaatst worden. Hoewel dit blog begon als reactie op creationisme, lijkt het dat mijn 2012 serie momenteel meer reacties oproept. Daarbij kwam ik een aantal keer dezelfde soort vraag tegen: hoe verklaar je het toenemende aantal aardbevingen? Tijd voor een nieuw artikel dus.

Pakistan, 2005, zo'n 80.000 slachtoffers. Sichuan, China, 2008, 70.000. Haïti, 2010, 223.000. Japan, 2011, 15.000 slachtoffers (en een kerncentrale). Zomaar wat aardbevingen van deze eeuw. Het lijkt wel steeds erger te worden!

Aardbevingen zijn indrukwekkende natuurrampen, en zoals je ziet kunnen daarbij grote aantallen slachtoffers vallen. Dat laat een indruk achter. Geen wonder dus dat in het verleden aardbevingen vaak gezien werden als tekens dat de goden ontstemd waren - en als voorbode voor het einde van de wereld. En nu dus weer - of het nu de 2012-aanhangers zijn of de Christenen die op de Rapture wachten, de toename in aardbevingen is het bewijs. Welke verklaring kan er anders zijn? Zelfs mensen die niet in 2012 of de Rapture geloven vragen zich af waar die toename toe gaat leiden.

Weinigen stellen zichzelf echter eerst de vraag of het aantal aardbevingen echt wel toeneemt. De meesten lijken zonder meer aan te nemen dat dat zo is, want iedereen zegt het , en we zien dat toch immers in het nieuws? Helaas, zo makkelijk gaat dat niet. Het menselijk brein werkt nu eenmaal zo dat we indrukwekkende voorvallen onthouden, en alle saaie dingen vergeten, zoals alle jaren waarin er géén grote aardbeving was met veel slachtoffers. Ook onthouden we uiteraard geen aardbevingen van lang geleden, of in afgelegen gebieden. Ons geheugen is dus geen betrouwbare manier om de toename van aardbevingen vast te stellen.

Hoe dan wel? We kunnen het natuurlijk navragen bij de organisaties die aardbevingen registreren, zoals de US Geological Survey, of onze eigen KNMI. En wat zeggen die? De USGS zegt:

Although it may seem that we are having more earthquakes, earthquakes of magnitude 7.0 or greater have remained fairly constant throughout this century and, according to our records, have actually seemed to decrease in recent years.

En onze KNMI geeft als antwoord op deze veelgestelde vraag over aardbevingen:

Er vindt geen toename van het aantal bevingen plaats. Wel worden er meer bevingen geregistreerd vanwege de steeds gevoeliger apparatuur. Ook het aantal slachtoffers zal waarschijnlijk toenemen vanwege de bevolkingsgroei.

Er worden ook goede argumenten gegeven die kunnen verklaren waarom het lijkt alsof er steeds meer grote aardbevingen zijn. Zoals het KNMI hierboven al aangeeft, vanwege de toenemende wereldbevolking zullen steeds meer aardbevingen in dichtbevolkte gebieden plaatsvinden en dus meer slachtoffers veroorzaken. Het USGS voegt daaraan toe dat vanwege de vooruitgang in communicatie-technologie er ook steeds meer aardbevingen het nieuws halen.

Het idee dat het aantal aardbevingen toeneemt en naar een climax toe zou werken klopt in elk geval niet. Tenzij je natuurlijk gelooft dat niet alleen de USGS maar ook het KNMI in één of ander complot zit - inclusief de honderden mensen die wereldwijd al de seismische meetstations beheren. En hoe waarschijnlijk is het dat zo'n groot complot geheim kan blijven?

Kunnen mutaties informatie toevoegen?

2010-04-10T18:36:00.000+02:00

Een veel gehoorde claim van tegenstanders van evolutie is dat mutaties geen informatie kunnen toevoegen aan het genoom, zoals bijvoorbeeld in de vierde stelling van het 95 stellingen project. Vooral vanuit het Intelligent Design (ID) kamp wordt deze claim vaak verspreid. Maar voor we het over het toenemen van informatie kunnen hebben, moeten we eerst een maat hebben voor de hoeveelheid informatie in een genoom.

Als je gaat nadenken over hoe je de hoeveelheid informatie van een set data kan meten, kom je echter al snel tot de conclusie dat het allemaal niet zo makkelijk is. Hoeveel informatie bevat bijvoorbeeld een boek? Je zou natuurlijk woorden (of tekens) kunnen gaan tellen en concluderen dat een dikker boek meer informatie bevat. Maar je snapt al snel dat dat niet werkt. "Er vallen natte druppels water uit de lucht" bevat niet vier keer zoveel informatie als "het regent". Voor genomen geldt hetzelfde. Uien hebben een genoom dat wel zes keer langer kan zijn dan dat van mensen, maar kan toch nauwelijks meer informatie bevatten dan dat van een mens. Elke maat voor informatie moet dus overbodige inhoud niet mee tellen.

Zulke maten zijn inderdaad ontwikkeld, zoals Shannon-entropie of Kolmogorov-complexiteit. Hoewel het met deze maten in de praktijk nog steeds lastig en vaak zelfs onmogelijk is om een enkel getal toe te kennen voor een set met data, is het vaak wel mogelijk om met deze definities te bepalen welke van twee sets data meer informatie bevat.

Het vervelende voor ID is echter dat deze het voor hun verkeerde antwoord geven: mutaties kunnen met die maten wel degelijk de hoeveelheid informatie doen toenemen. Daarom hebben verschillende ID aanhangers, zoals William Dembski, geprobeerd hele nieuwe theorieën op te stellen om te bepalen hoeveel informatie er in een genoom zit, die hun wel het goede antwoord geeft.

Ik zou nu natuurlijk uitgebreid kunnen gaan uitleggen waar de fouten in die nieuwe theorie zitten, of uitleggen waarom de andere twee beter zijn. Misschien doe ik dat ook nog wel eens, want het is best interessante materie. Maar daarmee zou ik me nu laten afleiden van het onderwerp van mutaties en me in plaats daarvan alleen maar in een nodeloos ingewikkelde discussie laten dwingen. Je zou zelfs bijna denken dat deze hele discussie juist opzettelijk bedoeld is als afleidingsmanoeuvre, in de hoop dat je vast komt te zitten in lastige wiskunde en geleerd klinkende retoriek.

Want de simpele waarheid is dat welke maat je ook neemt om de informatie-inhoud van een genoom te meten, toename van informatie via mutaties altijd mogelijk is. Als namelijk een mutatie van A naar B een afname van informatie zou betekenen, dan is de mutatie van B naar A automatisch een toename. Zie? Al die ingewikkelde discussies zijn alleen maar afleiding.

2012: Wat gaat er dan wel gebeuren?

2010-02-28T18:57:00.000+01:00

Tot nu toe heb ik het vooral gehad over wat ik verwacht dat in 2012 niet gaat gebeuren. Ik verwacht geen energie vanuit het galactisch centrum, geen langsrazende onbekende planeet en geen plotselinge verschuiving van de polen van de aarde - zelfs geen nieuwe fase van het kosmisch bewustzijn (al was het maar omdat niemand schijnt te weten wat daarmee bedoeld wordt). Wat verwacht ik dan dat er in december 2012 wél gaat gebeuren?

Nu heb ik al uitgelegd dat ik niet denk dat er iets speciaals is aan december 2012. Het feit dat het dan een mooi rond getal is op de kalender van de Maya's, is net zo onbelangrijk als dat het in 2000 een mooi rond getal was op de onze. Waarom zou dat betekenen dat er dan iets speciaals moet gebeuren?

Maar dat betekent natuurlijk niet dat er helemaal niets gaat gebeuren. Er gebeurt altijd wel iets uitzonderlijks. Er is elk jaar wel ergens op de wereld een overstroming, aardbeving, vulkaanuitbarsting of een ander soort ramp. Het zou vreemder zijn als er in 2012 helemaal geen rampen zouden zijn. Het zou me dus niet verbazen als sommige 2012-aanhangers één van de rampen in of rond 2012 zullen aanwijzen als dé voorspelde ramp, bijvoorbeeld een aardbeving als die in Haïti. Anderen zullen misschien wel de onvermijdelijk daarop volgende benefiet-acties aanwijzen als bewijs van de volgende fase in de ontwikkeling van het kosmisch bewustzijn.

Ook worden er elk jaar nieuwe ontdekkingen gedaan. Zo is het helemaal niet onwaarschijnlijk dat er rond 2012 nieuwe kometen ontdekt worden, of zelfs aard-achtige planeten rond andere sterren. Als dat gebeurt, dan lijkt het me niet onmogelijk dat deze door sommige Nibiru-aanhangers worden gezien als een vervulling van de voorspelling van de komst van Nibiru - zelfs al gaat deze voorspelling helemaal niet over een komeet, of over een planeet bij een andere ster.

Een andere reactie die we ongetwijfeld gaan zien, is dat mensen redenen gaan verzinnen waarom er niets gebeurd is. We zouden bijvoorbeeld te horen kunnen krijgen van sommige groepen dat ze de ramp hebben weten af te wenden dankzij hun gebeden of meditatie. Dat zou niet de eerste keer zijn dat zo'n smoes gebruikt werd. Of misschien hebben de buitenaardsen nog eens goed gekeken naar de mensheid en besloten dat we nog niet klaar zijn voor het volgende niveau in ons bewustzijn. Deze smoes wordt nu al gebruikt om te verklaren waarom we nog nooit aliens gezien hebben. Zo moeilijk is het dus niet te voorspellen dat deze van stal gehaald gaat worden om te verklaren waarom de Anunaki het in 2012 lieten afweten. Het is makkelijker om zulke achteraf-smoezen te bedenken dan toe te geven dat je het al jaren helemaal bij het verkeerde eind had.

Maar wat het waarschijnlijkste is dat gaat gebeuren, is dat de datum voor de "dag dat alles anders wordt" gewoon verschoven wordt. Waarom ik dat denk? Omdat dit al veel vaker gebeurd is. Nibiru zou bijvoorbeeld oorspronkelijk al in 2003 langskomen. Eén van de grondleggers van de Nibiru-mythe, Zachariah Sitchin, geloofde vanaf het begin al niet in een passage in 2012, maar denkt eerder aan 2085. Grote kans dat de Nibiru-aanhangers die datum zullen adopteren als 2012 op een teleurstelling uitloopt. Er zijn ook nu al mensen die latere data voorspellen voor het einde van de Maya-kalender, zoals bijvoorbeeld 2208. Ook al lijkt degene die deze alternatieve datum voorgesteld heeft zelf niet te geloven dat er dan iets bijzonders staat te gebeuren, het lijkt me maar al te waarschijnlijk dat er veel mensen zullen zijn die zich aan deze strohalm vast gaan klampen. Zelfs na 2012 zullen we niet van deze onzin af zijn.

Eeuwenlang al wordt het einde der tijden voorspeld. Het is een vast onderdeel van het geloof in veel religieuze stromingen dat we nu in de laatste dagen leven. Tot nu toe is er echter in al die tijd nog nooit één van deze voorspellingen uitgekomen. Uiteraard, als mensen maar lang genoeg doorgaan de "dag dat alles anders wordt" te voorspellen, dan krijgt er vanzelf ergens ooit eens iemand een keertje gelijk. Er zijn immers meer dan genoeg reële gevaren voor de mensheid. Hoewel de kansen op een nucleaire oorlog sinds de Koude Oorlog wat lijken te zijn afgenomen (al houden we Iran en Korea goed in de gaten), is er bijvoorbeeld altijd nog de mogelijkheid van een inslag van een asteroïde of komeet die groot genoeg is voor een wereldwijde ramp. En over enkele miljarden jaren wordt de aarde geroosterd wanneer de zon een rode reus wordt.

Maar voorlopig moet je me maar vergeven dat ik niet al teveel aandacht aan deze voorspellingen besteed. In het verleden behaalde resultaten zijn misschien geen garantie voor de toekomst, maar gezien het enorme gebrek aan succes van dit soort voorspellingen, moet zo'n voorspelling wel héél overtuigend bewijs meebrengen voor ik mijn huis ga verkopen en een bunker ga graven.

2012: Of toch 28 oktober 2011?

2010-02-07T20:23:00.001+01:00

Hoewel iedereen zo zijn eigen ideeën heeft over wat er gaat gebeuren als de Maya kalender afloopt, weten we allemaal dat het in december van 2012 plaats gaat vinden. Of toch niet? In een paar reacties op mijn artikel over de Maya kalender werd gevraagd over een heel andere datum: 28 oktober 2011, meer dan een jaar eerder. Hoe zit dat dan, waar komt die datum dan vandaan? Ik had er nog niet van gehoord, maar ik ben het gaan uitzoeken.

Als je op internet op zoek gaat naar deze datum, kom je steeds twee namen tegen: Ian Xen Lungold en Carl Calleman. De eerste, Lungold (inmiddels overleden), is vooral bekend van zijn lezingen over de Maya kalender (je kunt er verschillende van op Youtube vinden), maar het meeste van zijn materiaal lijkt te zijn gebaseerd op de ideeën van Calleman, dus ik zal me hier op hem concentreren.

Calleman houdt er een vreemd stel ideeën op na. Aan de ene kant verwijst hij alle verhalen over Nibiru en pole shifts naar het rijk der fabelen. Ook lijkt hij te accepteren dat volgens de deskundigen de Maya kalender op 21 december 2012 afloopt, of althans het einde is van een Bak'tun. Maar volgens hem hebben ze het allemaal verkeerd: ze houden geen rekening met de spirituele betekenis van de kalender. Waarom? Volgens Calleman is de Maya kalender namelijk niet zomaar een manier om bij te houden welke dag het is, maar ook een weergave van de evolutie van het bewustzijn.

Volgens Calleman bestaat de geschiedenis uit negen perioden, die volgens hem overeen komen met de negen onderwerelden van de Maya's, of negen kosmische niveaus van bewustzijn. Waarom negen? Sommige tempels hebben negen lagen. Elke periode is daarbij een factor 20 korter is dan de voorgaande. De ontwikkeling van het bewustzijn gaat dus steeds sneller. Elke periode is verder weer in 13 delen opgedeeld: 7 dagen en 6 nachten. Hiermee heeft Calleman alle heilige getallen van de Maya's bij elkaar gepuzzeld tot iets wat volgens hem klopt met de wetenschappelijke feiten. Het begin van de eerste onderwereld was bijvoorbeeld het begin van het universum (16.4 miljard jaar geleden, waarbij hij er "maar" 2.7 miljard jaar naast zit), en het begin van de tweede komt overeen met het begin van complex leven (800 miljoen jaar terug - zo'n 200 tot 400 miljoen jaar te laat voor meercellig leven, maar zo'n 300 miljoen te vroeg voor echt complexe diersoorten).

De evolutie van het bewustzijn gaat volgens Calleman steeds sneller en zal binnenkort voltooid worden. Maar niet op 21 december 2012. Waarom niet? Omdat die dag op 4 Ahau in de Tzolkin kalender valt, en die dag astrologisch gezien de verkeerde energie zou hebben voor een voltooiing. Zijn alternatieve datum van 28 oktober 2011 valt echter op 13 Ahau, wat wel een geschikte dag is, met de juiste energie.

Hoe komt het dan dat de rest van de wereld denkt dat de Maya kalender op 21 december een Bak'tun afsluit? Ook daar heeft Calleman een verklaring voor: de Maya's zelf zaten er met hun kalender 420 dagen naast. Tegen de tijd dat de priesters daar achter kwamen, was het politiek echter niet meer mogelijk de kalender aan te passen. De priesters konden niet anders dan cryptische en vage hints achterlaten, die alleen Calleman kon ontcijferen. Als dat je in de oren klinkt als een soort van smoes achteraf, dan kan ik je daarin geen ongelijk geven.

Daarnaast beweert Calleman dat een Maya sjamaan met de naam Don Alejandro Perez Oxlaj bevestigt dat 21 december 2012 niet de einddatum is. Het enige wat ik echter kan vinden dat Don Alejandro gezegd heeft, is dat 2012 niet het einde is, maar dat er geen einddatum is, dat het leven gewoon door zal gaan. Op zijn minst bevestigt hij nergens Calleman's alternatieve datum - anders had Calleman dat vast wel ergens duidelijk vermeld.

Ten slotte beweert Calleman dat zijn theorie wetenschappelijk bewezen is, omdat hij gebruikt kan worden om voorspellingen te doen. Zo beweert hij dat hij in een boek uit 2001 de huidige economische crisis voorspelde, die volgens hem op 19 november 2007 moest beginnen. Hoewel hij een zeer specifieke datum in november noemde, is het voor hem blijkbaar goed genoeg dat economen december van dat jaar als beginpunt aanwijzen. Welke voorspellingen hij nog meer gedaan heeft die niet zijn uitgekomen vertelt hij er natuurlijk niet bij. Alles bij elkaar zijn z'n voorspellingen meer astrologie dan wetenschap.

Moeten we de datum van 28 oktober 2011 nu serieus nemen? Ik meen van niet. Calleman heeft duidelijk compleet naar eigen inzicht ideeën van evolutie, numerologie, astrologie, New Age en Maya mythologie gecombineerd. Het bewijs wat hij ervoor aandraagt is mager, en komt vooral over als een poging de wereld met een schoenlepel in zijn theorie te proppen. En als Calleman toch gelijk heeft? Als het kosmisch bewustzijn in 2011 volgroeid is (wat dat dan ook mag betekenen)? Dan hoeven we ons in ieder geval geen zorgen te maken dat de wereld in 2012 vergaat.

2012: pole shift

2009-12-13T21:26:00.001+01:00

Het lijkt er soms een beetje op dat de aanhangers van de 2012-hype op zoveel mogelijk paarden tegelijk wedden, in de hoop dat er tenminste eentje wint: als de aarde niet ten onder gaat aan mysterieuze energieën in een galactische uitlijning, dan misschien wel aan een langsrazende planeet, of anders door bezoekende aliens - of een andere populaire mogelijkheid waar ik het nog niet over heb gehad: de "pole shift". Dit laatste zou een plotselinge en rampzalige verschuiving van de polen moeten zijn. Maar is dat niet ook een beetje een weddenschap op meerdere paarden?

Want wat wordt er nu eigenlijk precies bedoeld met die "pole shift"? We hebben namelijk twee sets polen: de magnetische en de geografische polen. De aarde draait om haar as, zoals we allemaal weten. De twee plekken waar deze denkbeeldige as uit de aarde te voorschijn komt zijn de geografische noord- en zuidpool. Maar de aarde heeft ook een magnetisch veld, en een magnetisch veld heeft ook een noord- en zuidpool. Dit zijn de magnetische noord- en zuidpool van de aarde, maar die liggen niet precies op dezelfde plek als de geografische noord- en zuidpool - daar kan maar zo een kilometer of duizend tussen liggen. (Sterker nog, eigenlijk zijn de noord- en zuidpool verkeerd om gedefinieerd. De noordpool van het aardmagnetisch veld is eigenlijk wat op een gewone magneet als een zuidpool wordt aangeduid. Maar dat terzijde.)

Dus als we het over een pole shift hebben, welke polen gaan dan precies verschuiven? En ten opzichte waarvan verschuiven die dan? Laten we de mogelijkheden eens langslopen.

Eén mogelijkheid is dat de aardas zelf verschuift. Maar net als dat een tol overeind blijft staan door het gyroscopisch effect, of dat je fiets haast vanzelf overeind blijft als je eenmaal een lekker vaartje hebt, zal ook de as van de aarde niet zomaar veranderen. De aarde is natuurlijk een erg grote en erg zware tol, dus de stand van de aardas te veranderen gaat niet zomaar. Wel is de aarde onderhevig aan precessie, maar dat is een erg langzame verandering, zo'n 26.000 jaar voor één rondwenteling. Ook blijft bij precessie de locatie waar de as door het oppervlak steekt gelijk - de as wijst alleen een andere kant op en de aarde die beweegt daarin mee. Er is echter ook een proces waarin de positie van de as ten opzichte van het aardoppervlak zelf verschuift. De aarde is namelijk niet precies bolvormig. Net als alle andere draaiende voorwerpen probeert de aarde zo te roteren dat de onbalans minimaal is. Hierbij kan de rotatie-as dus iets veranderen. Hoewel er aanwijzingen zijn dat dit zo'n 800 miljoen jaar geleden vrij snel gebeurde, is deze verschuiving van de polen tegenwoordig echter nog veel trager dan precessie: ongeveer één graad per miljoen jaar.

Voor een plotselinge en drastische wijziging in de aardas zou je enorme hoeveelheden energie nodig moeten hebben. Het enige wat we kennen dat zoiets voor elkaar kan krijgen waarvan we weten dat het voorkomt, zou een botsing zijn van de aarde met iets groots. Maar met een botsing van het formaat wat hiervoor nodig is, is een nieuwe stand van de aardas wel het laatste waar je je zorgen om zou moeten maken.

Een andere mogelijkheid is dat de polen zelf wel op hun plaats zullen blijven, maar dat het land wat nu boven de polen ligt daar overheen schuift. We weten nu dat de continenten inderdaad verschuiven. Via onze satellieten kunnen we bijvoorbeeld tegenwoordig meten dat de Atlantische oceaan elk jaar weer een paar centimeter breder wordt. Stromingen onder de aardkorst stuwen de tektonische platen waar de continenten op liggen voort, zodat ze op sommige plaatsen uit elkaar gedreven worden, en op anderen tegen elkaar aan, zodat ze gebergten opstuwen. Dit verklaart bijvoorbeeld de overeenkomsten tussen de geologie en de fauna van Afrika en Zuid-Amerika en zelfs de vorm van de kustlijnen: die zaten ooit aan elkaar vast, maar drijven nu van elkaar af. Het verklaart ook waarom we soms fossielen van tropische ecosystemen ver van de evenaar vinden: die gebieden lagen vroeger dichter bij de evenaar. Maar nogmaals, dit is een behoorlijk langzaam proces.

Maar voor deze theorie algemeen aanvaard werd, werden er ook andere verklaren voorgesteld. Eén daarvan was een idee van Charles Hapgood: dat de hele aardkorst in het verleden loskwam van de onderliggende lagen, en als één geheel plotseling verschoof. Dit idee wordt door weinig geologen nog serieus genomen, simpelweg omdat er geen bewijs voor is, terwijl het door weer ander bewijs wordt tegengesproken. Voor plaattektoniek is het bewijs juist overweldigend. Daarnaast kan het vele andere verschijnselen verklaren, zoals aardbevingen, die niet verklaard kunnen worden door de theorie van Hapgood. Ondanks dit alles wordt deze theorie toch gebruikt in de 2012 film, waar deze wordt aangeprezen door het personage Charlie Frost.

De laatste mogelijkheid is dat de magnetische polen verschuiven ten opzichte van de geometrische polen. En dat is zeker het meest waarschijnlijke scenario, want de magnetische polen verschuiven inderdaad voortdurend. De aarde is geen permanente magneet, zoals een staafmagneet. In plaats daarvan is het magnetisch veld van de aarde naar alle waarschijnlijkheid het gevolg van stromingen diep in de kern van onze planeet, die voornamelijk uit gesmolten metaal bestaat. Deze stromingen worden zelf weer beïnvloed door het magnetische veld, zodat allerlei ingewikkelde wisselwerkingen kunnen ontstaan. Daardoor varieert het magnetisch veld continu. Het blijkt zelfs mogelijk te zijn dat het veld binnen een betrekkelijk korte tijd zichzelf helemaal omkeert, zodat noord en zuid van plaats wisselen.

"Betrekkelijk kort" betekent echter nog steeds vele eeuwen. Recente computersimulaties van het aardmagnetisch veld hebben een omkering laten zien die zo'n 1200 jaar duurde, maar het gemiddelde ligt waarschijnlijk rond de 7000. Dat is een oogwenk op geologische schaal, maar kan verder toch nauwelijks een catastrofale gebeurtenis genoemd worden op een menselijke tijdschaal. Daarbij komt ook nog dat het alleen het magnetisch veld van oriëntatie verandert. Het oppervlak van de aarde blijft verder gewoon op zijn plaats, de aarde komt niet ondersteboven te staan en de aarde gaat ook niet de andere kant op draaien. Het is zelfs niet zo dat het magnetisch veld een poosje helemaal verdwijnt, om dan weer omgekeerd weer terug te komen, zoals te zien is op de animaties van de simulatie. Tijdens de omkering is waarschijnlijk het veld wel zwakker dan normaal, dus eventueel zijn we dan iets kwetsbaarder voor zonnestormen. Aan de andere kant is er in de fossiele geschiedenis geen bewijs gevonden voor extra uitstervingen ten tijde van de omkeringen, dus zo'n groot acuut gevaar zal dit nou ook weer niet zijn. Dus hoewel dit scenario het meest waarschijnlijk is, en de beste wetenschappelijke steun heeft, is ook dit scenario dus nauwelijks een plotselinge catastrofe te noemen.

Het vervelende is dat de aanhangers van de 2012 ramp-scenario's deze mogelijkheden niet uit elkaar kunnen (of willen) houden. Zo zul je vaak zien dat data over de beweging van de magnetische noordpool wordt gebruikt alsof het een voorbode is van een rampzalige verschuiving van de aardkorst, terwijl dat toch echt twee verschillende dingen zijn.

Is deze verwarring simpelweg het gevolg van onwetendheid? Of is het een bewuste poging pseudo-wetenschap wat op te leuken met echte wetenschap? Of wordt er opzettelijk vaag gehouden wat ze nu echt bedoelen met "pole shift", in de hoop dat er tenminste iets wat er op lijkt zal plaatsvinden in 2012?

95 stellingen: niet-reduceerbaar complexe systemen

2009-11-08T23:08:00.010+01:00

Behalve dat de 95 stellingen tegen evolutie vele reeds lang beantwoorde standaard-argumenten bevat, bevat deze ook een hoop onnodige herhaling. De stellingen met de nummers 03, 06, 07, 37, 38, 39 40, 72, 78, 88 en 89 zijn allemaal terug te leiden op één enkel bezwaar: sommige organen/organismen/systemen in de natuur zijn zo complex, dat alle onderdelen ervan aanwezig moeten zijn en op elkaar afgestemd moeten zijn, anders zou het geheel niet werken. En daarom kunnen ze nooit geëvolueerd zijn, want hoe kan dat alles allemaal in één keer goed ontstaan zijn? Het kan zelfs niet stapje voor stapje ontstaan zijn, want het werkt pas als het laatste stapje voltooid is. Dus moet er ergens een ontwerper zijn.

Van de 95 stellingen zijn er maar liefst elf van deze vorm. Dat is bijna 12 procent. Blijkbaar vinden ze dat dus een nogal belangrijk argument, dat ze het zo vaak herhalen. Dus daarom besloot ik dit argument eens apart onder de loep te nemen en te kijken of het steek houdt. Het is misschien aardig om daarbij als leidraad een vergelijking te gebruiken die bij de uitleg van stelling 03 vermeld wordt:

Wil een auto kunnen rijden, dan zijn er minimaal een motor, een koppeling, vier wielen en een stuurinrichting nodig. Dat een "primitieve oerauto" in een aanvankelijke "ontwikkelingsfase" ook zonder motor of zonder koppeling of zonder wielen zou hebben kunnen rijden, is even ondenkbaar als het denkbeeld dat de biodiversiteit van het aardse leven stapsgewijs zou kunnen zijn ontstaan.

Het eerste probleem is dat de meeste voorbeelden die gegeven worden niet echt onreduceerbaar complex zijn. Er bestaan wel degelijk wagens zonder motor of koppeling. Denk aan koetsen, trapauto's en handkarren. Tuurlijk, ze zijn niet zo makkelijk als wagens die door een motor worden aangedreven, maar met paard en wagen kun je meer vervoeren dan met een paard alleen - zelfs een handkar met maar twee wielen is beter dan niets. Op dezelfde manier is bijvoorbeeld het oog ook niet onreduceerbaar complex: overal in de natuur vindt je ogen zonder lens, of zonder iris. Tuurlijk, die zijn ook minder goed dan ogen met lens en iris, maar zijn nog altijd beter dan blindheid. Maar dat was juist het punt, niet? Blijkbaar is het dus wel degelijk mogelijk om stap voor stap verbeteringen toe te voegen aan het oog.

Ook hoeven onderdelen niet altijd hetzelfde doel gediend te hebben dat ze nu hebben. Stoommachines en verbrandingsmotoren werden al jaren toegepast in bijvoorbeeld gemalen en fabrieken, maar niet in auto's, want ze waren nog te groot en te log. Pas toen ze klein en licht genoeg waren werden ze ingezet om een wagen aan te drijven. De eerste auto's waren dus een nieuwe combinatie van twee reeds bestaande technologieën: verbrandingsmotoren en koetsen - en zo zagen ze er ook ongeveer uit. Op een vergelijkbare manier waren belangrijke onderdelen van de zweepstaart waarmee bacteriën zich kunnen voortbewegen, het zogenaamde flagellum, al langer in gebruik als een systeem om stoffen door het celmembraan te transporteren.

Om te begrijpen hoe een onreduceerbaar complex systeem toch kan ontstaan kunnen we misschien eens naar een nog recentere ontwikkeling van auto's kijken: elektronica. We weten dat de auto's zeg twintig jaar geleden best zonder konden. Maar auto's waarin elektronica de motor bijregelde werkten efficiënter. Op den duur werd er steeds meer gebruik gemaakt van elektronica, totdat tegenwoordig de hele motor door een computer wordt aangestuurd. Tegelijkertijd verdwenen er andere onderdelen, die overbodig geworden waren, omdat hun functie werd overgenomen door elektronica. Daardoor zal een auto tegenwoordig niet eens meer starten als je de motor-elektronica weghaalt: de elektronica is noodzakelijk geworden. Op een vergelijkbare manier kan bijvoorbeeld een symbiose ontwikkelen: een samenwerking kan eerst alleen een klein voordeel opleveren, maar naarmate er meer op de symbiose vertrouwd wordt, kan ook de afhankelijkheid toenemen, totdat de symbiose noodzakelijk is geworden. Voor gespecialiseerde organen als hart, longen en nieren geldt hetzelfde. Longen maken het bijvoorbeeld mogelijk om groter te worden dan wanneer je beperkt bent tot ademen door de huid, zoals bijvoorbeeld insecten doen. Maar als je eenmaal bent overgeschakeld naar longen, dan ben je daar dan ook 100% afhankelijk van geworden.

Uiteindelijk komt het hele argument hierop neer: wij kunnen ons niet voorstellen hoe dit stapsgewijs ontstaan is, dus is het onmogelijk. Alleen mag je die conclusie niet trekken. Een ander kan misschien wel voorstellen hoe dit gegaan kan zijn. Misschien kan daar zelfs bewijs voor gevonden worden. En in de meeste gevallen die door creationisten zijn aangedragen, is dat precies wat er gebeurd is. Bijvoorbeeld bij het immuunsysteem, of het mechanisme waardoor het bloed kan stollen.

Ongetwijfeld kunnen creationisten nog wel voorbeelden aandragen die nog niet helemaal zijn uitgezocht. Wetenschappers kunnen nu eenmaal niet overal tegelijk naar kijken en er is nu eenmaal tijd nodig om zulke complexe zaken te bestuderen. Ik zie echter niet in waarom het in die nieuwe gevallen niet net zo zal gaan als in alle voorgaande gevallen, waarbij de wetenschap uiteindelijk gewoon met een verklaring kwam. Maar als het aan de creationisten lag, zouden wetenschappers het gewoon op moeten geven. In plaats van deze systemen te bestuderen, proberen te begrijpen hoe ze werken en hoe ze ontstaan zouden kunnen zijn, zouden ze vertwijfeld de handen moeten opsteken, roepen dat het onmogelijk is, dat evolutie totale onzin is, en dat "God" het enige juiste antwoord is op alle vragen. Als we naar de creationisten hadden geluisterd, hadden we nooit geleerd wat we nu allemaal weten. En dat vind ik nog het meest verwerpelijke aan dit hele argument.

95 stellingen: is macro-evolutie onmogelijk?

2009-11-08T17:06:00.001+01:00

Onlangs besprak ik het 95 stellingen project, een nieuw offensief tegen de evolutie en de wetenschap uit naam van het geloof. Het ging me er daar vooral om aan te tonen dat de 95 stellingen vooral bestaan uit standaard bezwaren die creationisten al jaren aandragen en waar ook al jaren antwoorden op bestaan. Maar sommige van die bezwaren verdienen wat meer aandacht. Niet zozeer omdat die bezwaren een echte uitdaging voor evolutie zijn, maar omdat ze een goed leermoment vormen. Zo ook het onderwerp van vandaag, het onderwerp van de allereerste stelling: is macro-evolutie onmogelijk?

Creationisten laten zich soms van hun welwillendste kant zien en geven dan toe dat micro-evolutie misschien wel mogelijk is: kleine wijzigingen binnen de soort. Maar daar houdt de welwillendheid dan ook op. Honden blijven honden en vinken blijven vinken: evolutie kan de soortgrens niet doorbreken, macro-evolutie is onmogelijk en nooit bewezen.

Maar wat ze er praktisch nooit bij vertellen is wat dan precies die grens tussen soorten is, of op welke manier die grens macro-evolutie onmogelijk zou maken. Laten wij dat dus eens wel vertellen.

Allereerst moeten we een definitie van "soort" hebben. Een veelgebruikte definitie is die van Ernst Mayr: een soort is een zich onderling voortplantende of mogelijk voortplantende natuurlijke populatie, die zich normaal gesproken niet voortplant met andere daarvan geïsoleerde groepen. Zo zijn paarden en ezels dus verschillende soorten, want in de natuur zullen ze niet paren. Wanneer ze dat in gevangenschap toch doen, is het resultaat doorgaans onvruchtbaar.

Deze definitie is niet perfect. Deze definitie werkt bijvoorbeeld niet voor eencelligen, maar alleen voor zich seksueel voortplantende populaties. Ook kunnen andere definities voor iets andere soortgrenzen zorgen. Voor het nut van deze discussie voldoet hij voorlopig echter prima. De definitie laat ook zien dat de grens tussen soorten vaak niet absoluut is. Sommige soorten, zoals ijsberen en bruine beren, leven voldoende apart van elkaar en in voldoende verschillende omstandigheden dat ze ook zelden paren, maar ze kunnen wel degelijk vruchtbare nakomelingen opleveren. De soorten zijn echter zo verschillend en vermenging zo zeldzaam dat we ook hier toch gerust van twee aparte soorten kunnen spreken. Maar het geeft wel aan dat de natuur zich niet zo makkelijk in duidelijke hokjes laat indelen.

Het wordt nog interessanter wanneer we naar het verschijnsel van ringsoorten kijken. Een bekend voorbeeld wordt aangetroffen onder de meeuwen. De zilvermeeuw, die ook in Nederland voorkomt, kan zich zonder problemen vermengen met zijn naaste verwant, de Amerikaanse zilvermeeuw. Deze kan zich op zijn beurt vermengen met de Oost-Siberische zilvermeeuw, welke zich weer kan voortplanten met de Siberische meeuw. Deze laatste kan zich dan weer vermengen met de kleine mantelmeeuw, die weer ook in Nederland voorkomt. Maar op de afbeelding rechtsboven kun je duidelijk zien dat kleine mantelmeeuwen (achter) en zilvermeeuwen (voor) er duidelijk anders uitzien. Ze kunnen zich ook niet onderling voortplanten. Dus we hebben nu een hele ring van soorten, waartussen we geen duidelijke soortgrenzen kunnen trekken, maar tussen de uiteinden van de ring is wel degelijk een duidelijke grens.

Wat hebben we hieraan voor het antwoord op de vraag of macro-evolutie mogelijk is? Allereerst toont het aan dat de grens tussen soorten vaak erg vaag is, soms zelfs zo vaag dat je niet kunt zien waar de ene soort begint en de andere ophoudt. Als de verschillen tussen soorten maar klein genoeg is, is het dus wel degelijk mogelijk om dit soort "grenzen" te overbruggen.

Een creationist zal dan misschien zeggen dat dat dan dus geen aparte soorten zijn. Maar tussen de uiteinden van de ring zit wel degelijk een duidelijke grens, dus we kunnen ook niet zomaar zeggen dat het om één enkele soort gaat. Ringsoorten laten bovendien zien dat deze kleine, steeds overbrugbare verschillen kunnen oplopen tot het punt dat de verschillen niet meer te overbruggen zijn.

De misvatting dat macro-evolutie niet mogelijk is, komt door de misvatting dat om een nieuwe soort te creëren, een individu in één keer zoveel mutaties moet krijgen dat deze als een aparte soort te beschouwen is. Dat zou praktisch nooit voor kunnen komen. En als dat toch gebeurt, dan heeft dit individu geen partner met precies dezelfde mutaties om zich mee voort te planten, dus de nieuwe soort zou meteen uitsterven. Daaruit zou je dan kunnen concluderen dat zich nooit nieuwe soorten kunnen vormen.

Jammer genoeg voor de creationisten werkt soortvorming zo niet. Het is duidelijk dat kleine variaties binnen een soort mogelijk zijn, want die variaties zien we overal om ons heen bij mens en dier. Zolang die variaties niet te groot zijn, kan de soort zich prima voortplanten, zelfs als hier en daar onvruchtbare combinaties van individuen zijn. Bij seksuele voortplanting worden bovendien de eigenschappen van beide ouders gemengd, wat de verschillen ook relatief laag houdt.

Maar als een deel van de populatie zich afsplitst van de hoofdgroep, bijvoorbeeld door zich op een afgezonderd eiland of continent te vestigen, dan is er geen vermenging meer om de verschillen tussen de twee populaties klein te houden. De ene groep kan zich nu anders ontwikkelen dan de andere, zeker als ze de leefomstandigheden ook nog verschillen. Na verloop van tijd kunnen net zoals bij de ringsoorten kleine verschillen zodanig oplopen, dat zelfs bij een hereniging geen vermenging meer optreedt. Misschien zien de leden van de verschillende groepen er niet meer aantrekkelijk genoeg uit voor elkaar om te willen paren, of ruiken ze verkeerd. Of misschien zijn ze niet eens meer onderling vruchtbaar. Het resultaat: je hebt nu twee soorten, waar er voorheen maar één was.

En nergens is er ook maar één individu door een "soortgrens" gegaan. In plaats daarvan is er als het ware een nieuwe grens ontstaan, waar die er eerst niet was.

Deze vorm van soortvorming heet allopatrische soortvorming en is slechts één van meerdere typen soortvoring. De natuur bevat vele voorbeelden van allopatrische soortvorming. De bekendste is misschien wel het ontstaan van nieuwe soorten vinken op de Galapagoseilanden, zoals Darwin ze gevonden had. Er is behoorlijk wat bewijs voor allerlei typen soortvorming, zowel in het lab als in het veld.

Creationisten zullen aandragen dat deze vinken nog altijd vinken zijn. Dat klopt, maar "vink" duidt dan ook niet een enkele soort aan, maar een hele familie van soorten. In de classificatie van soorten worden soorten gegroepeerd in geslachten. Deze geslachten worden dan weer gegroepeerd in families. Wanneer een soort zich in tweeën splitst, dan zijn beide soorten nog steeds lid van hetzelfde geslacht en van dezelfde familie. Dus wanneer een creationist zegt dat vinken nog steeds vinken zijn, dan weten ze ofwel niets van zelfs maar de grondbeginselen van classificatie, ofwel ze proberen opzettelijk verwarring te zaaien. Hoewel ik een combinatie van beide ook niet wil uitsluiten.

Het antwoord op de vraag of macro-evolutie onmogelijk is, moet dus duidelijk "nee" zijn. Er zijn kleine verschillen die geen barrière vormen tegen voortplanting, maar er is niets dat tegenwerkt dat deze kleine verschillen zich ophopen tot verschillen die wel te groot zijn voor voortplanting. Ringsoorten laten ons zien dat dit inderdaad mogelijk is. En in plaats van dat individuen door een soortgrens moeten gaan, is soortvorming het gevolg van populaties die zodanig van elkaar veranderen dat vermenging steeds moeilijker en zeldzamer wordt, tot het nauwelijks meer voorkomt - en dan heb je twee soorten in plaats van één.

Nee, de enige manier dat je kunt volhouden dat macro-evolutie niet mogelijk is, is als je compleet negeert wat soorten zijn en hoe evolutie echt werkt. En dat is precies wat creationisten doen.

2012: Aliens

2009-11-04T11:23:00.002+01:00

Als je op zoek gaat naar informatie over 2012, duurt het niet lang of je komt buitenaardse wezens tegen. Wat hebben aliens allemaal te maken met 2012? En geeft dit de onheilsprofetieën voor 2012 nu echt meer geloofwaardigheid?

Bij het vorige artikel over Nibiru kwamen we zelfs al twee keer aliens tegen: de goden van de Soemeriërs zouden buitenaardse wezens zijn geweest, afkomstig van Nibiru, en weer andere aliens zouden telepathisch gegevens doorzenden over de komst van Nibiru.

Buitenaardse wezens als goden

Allereerst de buitenaardse wezens die goden werden. Het is een veelgebruikt thema in fictie: in het verre verleden wordt de aarde bezocht door buitenaardse wezens. Door hun haast magische niveau van technologie worden ze door de primitieve mensen voor goden gehouden. Terwijl de lokale bevolking ze als goden vereren, helpen de buitenaardsen de menselijke beschaving een stapje vooruit. En eindelijk weten we dan de oorsprong van de oude legendes.

Dit is leuke speculatie en je kunt er een vermakelijke film uithalen, maar er zijn mensen die serieus denken dat buitenaards bezoek in het verleden heeft plaatsgevonden. Het bekendste voorbeeld is misschien wel Erich von Däniken, met zijn boek "waren de goden kosmonauten?"

Wat voor soort bewijzen zijn er voor dit soort theorieën? Doorgaans zijn dat waslijsten van losstaande feiten die volgens de aanhangers niet passen in het verre verleden en op geen enkele andere manier te verklaren zijn: gebouwen die te precies gebouwd zijn, kalenders die te exact zijn, inscripties die op ruimteschepen lijken, verhalen van goden in vliegmachines, enzovoort.

Serieuze historici wijzen deze claims echter doorgaans af. Wat bijna alle elementen op deze lijsten gemeen hebben is dat ze behoorlijk uit hun context gehaald zijn. Piramides zijn bijvoorbeeld indrukwekkende gebouwen, maar hun voorlopers zijn overal in Egypte te vinden - inclusief de mislukkingen. En ook van de verhalen zijn doorgaans oudere varianten bekend, zodat we de geschiedenis van de gebruikte symboliek kennen. Veel van de zogenaamde niet passende feiten passen prima als je wat meer van de context weet.

En zelfs als er nog wat feiten overblijven die niet zo makkelijk te verklaren zijn, wil dat nog niet zeggen dat dat meteen bewijst dat aliens automatisch de beste verklaring zijn. Het is een nogal vergezocht idee om het op zulk wankel bewijs te kunnen baseren.

Voor de variant die het meest opduikt in de 2012-mythes moeten we echter bij Zecharia Sitchin zijn. Volgens hem waren de Anunaki, Soemerische en Babylonische goden, eigenlijk de bewoners van de planeet Nibiru, die de aarde bezochten telkens als Nibiru weer eens in de buurt was. Dit zou eens in de 3600 jaar voorkomen. Experts op het gebied van de Soemerische cultuur en taal zijn echter van mening dat deze concluses voornamelijk het gevolg zijn van vertaalfouten en het aloude "de wens is de vader van de gedachte"-principe.

Telepathisch contact

Het moet gezegd worden dat Sitchin zelf denkt dat Nibiru nog wel een jaartje of duizend wegblijft, maar er is toch aardig wat ophef over een op handen zijnde passage van Nibiru. Veel daarvan is terug te leiden op een zekere Nancy Lieder. Volgens haar werd er telepathisch contact met haar opgenomen door grijze aliens afkomstig van Zeta Reticuli. Ze bouwde een enorm aantal volgelingen op in haar online gemeenschap Zetatalk, waar ze uitlegde hoe een passage van Nibiru een ramp zou betekenen voor de aarde. Maar hoe waarschijnlijk is het nu dat ze ook daadwerkelijk echt in contact stond met aliens?

Allereerst is er geen bewijs dat er zoiets als telepathie bestaat. Zelfs als je het dubieuze bewijs accepteert voor wat vage zaken als raden aan welk plaatje iemand denkt, dan nog moet je toegeven dat er zeker geen enkel bewijs is voor hele telepathische gesprekken, compleet met complexe en abstracte denkbeelden.

Ten tweede, voor zover we weten is het niet mogelijk om informatie sneller dan het licht te versturen. Aangezien Zeta Reticuli zo'n 39 lichtjaar ver weg is, zit er tussen vraag en antwoord dus zo'n 78 jaar. Dus elk gesprek tussen ons en Zeta Reticuli zal nogal traag verlopen.

Maar het wordt alleen maar erger. Je zou verwachten dat deze zogenaamd geavanceerde aliens beschikken over geavanceerde wetenschappelijke informatie. Helaas is de informatie de deze aliens verschaffen dikwijls wetenschappelijk incorrect. Uiteindelijk is Nibiru ook niet in 2003 langsgekomen, zoals voorspeld was.

Alles bij elkaar genomen, is de kans nu echt groter dat aliens daadwerkelijk met een vrouw communiceren dan dat een vrouw dingen verzint, voor de lol, of voor aandacht? Of zelfs last heeft van hallucinaties of waandenkbeelden? Waarom zouden ze anders alleen met haar praten?

Maar er zijn nog anderen die met aliens zeggen te praten. Alleen niet met Lieber's aliens. Op deze Nederlandse site over 2012 (een tip van de 2012 pagina op startpagina.nl, waar overigens bar weinig kritische links te vinden zijn) kun je onder andere lezen over Sal Rachele, die zegt informatie door te krijgen van de Stichters. Het is een nogal onsamenhangende mix van new-age, Christelijke religie en pseudo-wetenschap. De Founders zouden hoger-dimensionale wezens moeten zijn, die het blijkbaar ook niet voor elkaar krijgen om met meer dan één persoon te communiceren. Maar volgens deze aliens ligt het gevaar in 2012 niet bij een passage van een planeet, maar in de energieën dij vrijkomen bij de uitlijning van zon, aarde en het midden van de melkweg. Die al in 1998 plaats had. Kennelijk kunnen de geavanceerdere rassen in het heelal het dus niet bepaald eens worden over het lot van de aarde.

Maakt dit de kans groter dat er dan toch zoiets bestaat als telepathisch contact met buitenaardse wezens? Nou, nee. Alweer gaat het om vage informatie, die vaak niet klopt, of anders totaal niet te verifiëren is. De informatie is regelmatig ook nog eens tegenstrijdig met dat wat anderen door zeggen te krijgen van andere aliens. Nog steeds is er geen bewijs dat telepathie werkt, en moeten we op het woord van één persoon vertrouwen dat er daadwerkelijk van telepathie sprake is. Van hallucinaties en vooral van behoefte aan aandacht weten we echter dat het bestaat en regelmatig voorkomt.

Dus wat is waarschijnlijker? Onbekende aliens of bekende menselijke tekortkomingen? Ik weet wel waar ik mijn geld op zou zetten. Nee, verhalen over aliens zijn leuk voor in de film, maar geen reden om te geloven dat er iets bijzonders gaat gebeuren in 2012.

95 stellingen

2009-10-27T21:50:00.008+01:00

Ik ben nog bezig met het artikel over 2012 en aliens, maar er kwam vandaag iets tussendoor. De groep achter het foldertje "Evolutie of Schepping" heeft namelijk weer eens een hobby-project: 95 stellingen. Hierin worden 95 bezwaren tegen de evolutietheorie opgesomd, die samen zouden moeten bewijzen dat evolutie niet kan kloppen.

Dit is een klassiek voorbeeld van een debatteer-techniek waarbij zoveel mogelijk bezwaren worden geuit in een zo kort mogelijke tijd. De opponent zal nooit al deze bezwaren binnen de beschikbare tijd kunnen weerleggen, zodat in de ogen van een argeloze toeschouwer deze het debat lijkt te hebben verloren.

Toch is Erik van .god.voor.dommen begonnen met een serie van weerleggingen van de 95 stellingen. Ik wens hem veel succes. Zoals hij zelf al aangeeft zal hij heel wat meer tekst nodig hebben om de stellingen te weerleggen dan nodig was om ze te poneren. Hij is in ieder geval redelijk voortvarend begonnen.

Ikzelf geef de voorkeur aan een andere aanpak. Er is namelijk een verdediging tegen deze spervuur-tactiek. De website TalkOrigins heeft al jaren een lijst met veelgebruikte claims can creationisten. Sommige beweringen kwamen zo vaak voor in debatten dat men besloten heeft ze te categoriseren en te nummeren en te voorzien van antwoorden. Bij een eerste vluchtige blik op de 95 stellingen vermoedde ik al dat ik veel van deze stellingen op deze lijst terug zou vinden. Als dat zo is, dan toont dat aan dat het hier inderdaad gaat om de spervuur-tactiek, waarbij een hoog aantal argumenten de plaats moet innemen van argumenten van enige kwaliteit en originaliteit.

Laat ik eens proberen of dat klopt:

De verandering van levende wezens verdergaand dan hun soortgrens (macro-evolutie) door de vorming van nieuwsoortige organen of structuren werd nog nooit waargenomen en is absoluut onbewezen. → CB901

Onderzoek brengt steeds meer onsystematisch verdeelde kenmerken van levende wezens aan het licht, zodat de hypothese van een stamboom van de soorten als weerlegd moet worden beschouwd. → CB822

Voor de opbouw van niet reduceerbaar complexe systemen, zoals zij in de levende wezens voorkomen, is geen mechanisme bekend. → CB200

In ongeveer 19 miljoen wetenschappelijke publicaties werden van 453.732 gedocumenteerde mutaties slechts 186 als voordelig ingedeeld, waarbij bij geen enkele een toename van genetische informatie plaatsvond. → CB101, CB102

De bekende evolutiemechanismen mutatie, selectie, genoverdracht, combinatie van gensegmenten, genduplicatie en andere factoren zijn niet toereikend om nieuwe bouwplannen en functies te verklaren. → CB101.2

De werkverdeling en wederzijdse afhankelijkheid van vele planten- en diersoorten in een ecosysteem (biodiversiteit) weerspreekt de voorstelling van een stapsgewijs ontstaan. → CB630

Symbiose en slaafs gedrag van verschillende planten en dieren kunnen middels de bekende mechanismen van evolutie niet verklaard worden. → CB630 (dit is eigenlijk hetzelfde punt als de vorige stelling)

Meer dan 3.000 kunstmatige mutaties bij de vruchtvlieg Drosophila melanogaster sinds 1908 hebben geen nieuwe, voordelige bouwplannen tot stand gebracht; de vruchtvlieg bleef altijd een vruchtvlieg. → CB910.1

In toenemende mate blijkt, dat grote delen van het zogenaamde Junk-DNA, die men tot voor kort als "evolutionair afval" omschreef, wel degelijk bepaalde functies vervullen. → CB130

Nieuwe onderzoeken maken aannemelijk, dat zogenaamde pseudogenen, die lange tijd als functieloos beschouwd werden, wel bepaalde functies hebben. → CB130 (min of meer hetzelfde als het vorige punt)

De hoop in homeotische genen (stuurgenen) de sleutelgenen voor macro-evolutionaire processen gevonden te hebben, bleef onvervuld. → eindelijk eentje die niet op de lijst staat! Geen idee chter wat ze hiermee denken aan te kunnen tonen.

Rudimentaire organen (halfklare of functieloze) organen zijn geen waardeloze overblijfselen van een ontwikkeling naar boven: De meeste van deze organen hebben een concreet nut, andere tonen degeneratie. → CB360, CB360.1

Hoewel het biogenetisch principe van Ernst Haeckel (1834-1919) reeds gedurende zijn leven als vervalsing werd ontmaskerd, vindt men het tegenwoordig nog in veel schoolboeken! → CB701, CB701.1

In veel schoolboeken worden getalsmatige veranderingen in de populaties van de peper- en zoutvlinder als voorbeeld voor evolutie beschreven. Hierbij kan niet eens van micro-evolutie gesproken worden. → CB910.2

Alle DDT-resistente insecten zijn genetische varianten, die altijd al hebben bestaan en die altijd al tegen dit insecticide bestand waren. → CB110

Het feit, dat bacteriën tegen antibiotica resistent kunnen worden, is geen voorbeeld voor ontwikkeling naar boven, omdat de mutaties, die daartoe leiden, in de regel een verlies van informatie in het genoom tot gevolg hebben. → CB102 (min of meer hetzelfde als stelling nummer 4)

Het hiaat (stilstand) in het fossielenverslag toont aan, dat geen nieuwe vormen en organen ontstaan en dat de basissoorten in wezen gedurende de gehele geschiedenis van de aarde onveranderd zijn gebleven. → CB901.2

Opdat een levend wezen een fossiel kan worden, moet het snel met sedimenten overdekt en van de lucht afgesloten worden, omdat het anders bederft of verrot. → CC363

De overgangen (missing links) van vissen naar amfibieën, van amfibieën naar reptielen en van reptielen naar vogels en zoogdieren zijn ook na 150 jaar fossielenonderzoek niet gevonden. → CC212, CC213, CC214, CC215

De zogenaamde cambrische explosie (het gelijktijdig optreden van de meeste soorten) weerspreekt de theorie, dat de levende wezens gemeenschappelijke voorouders hebben. → CC300, CC301

Omdat door de natuurlijke erosie de continenten na 10 miljoen jaar tot op zeeniveau zouden zijn afgesleten, zouden zich op het vasteland geen steenlagen meer kunnen bevinden, die fossielen bevatten. → CD501

De grootte van verschillende rivierdelta's toont aan, dat de rivieren hoogstens sinds enige duizenden jaren in de zee stromen, hetgeen een naar men zegt sinds miljarden jaren durend proces volstrekt weerspreekt. → CD210, CD220

Bij de uitbarsting van de vulkaan Mount St. Helens in het jaar 1980 zijn geologische formaties ontstaan, die in hoge mate overeenstemmen met diegenen, die in een naar men zegt vele miljoenen jaren durend proces zouden zijn ontstaan. → CH581.1

De eigenschappen van de sedimentlagen, die zichtbaar en voor onderzoek toegankelijk zijn, getuigen van korte en intensieve afzettingsprocessen. → CD220.1

De laaggrenzen van geologische formaties vertonen in de regel geen of slechts in geringe mate oppervlakte-erosie, bioturbatie en humusvorming, hetgeen een hoge ouderdom van de lagen weerspreekt. → CD620

Polystrate fossielen, dus boomstammen en fossiele dieren, die zich over meerdere geologische lagen uitstrekken, weerspreken een langzaam ontstaan van deze lagen. → CC331

Het bestaan van zogenaamde levende fossielen doet gerechtvaardigde twijfel over de gangbare interpretatie van het fossielenverslag rijzen. → CB930

Vondsten van menselijke gebruiksvoorwerpen in de aardlagen, die ouder zijn dan 2 miljoen jaar, doen vragen rijzen over de betrouwbaarheid van de conventionele tijdtafels. → CC130

De levensvatbare microben, die men vaak in oude zout- en steenkoollagen vindt, kunnen onmogelijk tot 500 miljoen jaar oud zijn. → Hey, nog een nieuwe. Misschien dat ik daar later nog eens apart naar kijk. Voorlopig hou ik het bij deze opmerking: het is inderdaad mogelijk dat deze bacteriën inderdaad geen 500 miljoen jaar oud zijn. Dat wil nog niet zeggen dat de aardlagen geen 500 jaar oud zijn.

Nieuwe inzichten omtrent micro-evolutionaire soortenvorming (ondersoorten vorming) tonen, dat de soortenrijkdom van de fossiele zeedieren in het Nusplinger platenkalk in enkele tientallen jaren kon ontstaan. → CD203

Nieuwe waarnemingen en berekeningen maken aannemelijk, dat de bekende granietdiapieren tot wel 100.000 maal snellen zijn ontstaan, dan tot nu toe werd aangenomen. → CD750, CD502

"Vivum ex vivo" (Leven komt uitsluitend van leven) - deze door Louis Pasteur geformuleerde uitspraak is tot op heden niet weerlegd. → CB000

Honderden zogenoemde Miller-experimenten (oersoep simulaties) konden het toevallig ontstaan van leven nog verklaren nog bewijzen. → CB025

Laboratoriumexperimenten tonen, dat een toevallig ontstaan van DNA onder oersoepomstandigheden en zonder de hulp van een matrix (zoals een levende cel die biedt) niet mogelijk is. → CB010

Aangezien zich in een denkbeeldige oersoep met zekerheid ook water bevonden heeft, is het onmogelijk, dat zich daarin lange aminozuurketens of zelfs complete eiwitten (proteïnen) zouden hebben kunnen vormen. → CB035.3

Omdat voor de bouw van een levende cel uitsluitend linksdraaiende aminozuren geschikt zijn, is een toevallig ontstaan van cellen ondenkbaar. → CB040

Er is geen mechanisme bekend, waarmee de correcte opvouwing van proteïnen mogelijk is. → CB010

Een toevallig ontstaan van de juiste adressering van proteïnen in de cel is niet voor te stellen. → CB010

Het mechanisme, dat de productie van proteïnen start en stopt, moet bij elke cel vanaf het begin foutloos zijn. → CB015

Controle mechanismen in de cel werken elke soort overschrijdende ontwikkeling tegen, want het leven is fundamenteel op het behoud van de bestaande proteïnen (stasis) ingericht. → CB902.1

Aangezien de resultaten van verschillende radiometrische meetmethoden bij hetzelfde gesteente systematisch aanzienlijk verschillen, moet bij de meetmethoden en/of hun waardebepaling een systematische fout aanwezig zijn. → CD010

Metingen met een moderne Accelerator Mass Spectrometer (AMS) aan koolstofhoudende materialen zoals grafiet, marmer, antraciet en diamanten tonen een ouderdom van minder dan 90.000 jaar, desondanks wordt hen een vele miljoenen jaren hoge ouderdom toegeschreven. → CD011

In gesteentelagen, die naar men zegt miljarden jaren oud zijn, kan men zirkonen vinden, die op basis van hun heliumgehalte waarschijnlijk slechts 4.000 tot 8.000 jaren oud zijn. → CD015

Naast uranium-238 vervallen 52 andere elementen met een halfwaardetijd van enige microseconden tot enige duizenden jaren eveneens tot lood-206, waarmee in de berekeningen van de conventionele radiometrie geen rekening wordt gehouden. → CD002

Indien men de radioactieve materialen tot op plasmatemperatuur verwarmt, zinkt de halfwaardetijd van bijvoorbeeld uranium-238 van 4,5 miljard jaar naar 2,09 minuten; dit weerspreekt de visie, dat de halfwaardetijden van radioactieve elementen constant zijn. → CF210

De veel voorkomende uranium- en poloniumstralingspatronen in het graniet van het Paleozoïcum-Mesozoïcum verwijzen naar één of meerdere fasen van voorbijgaand versneld radioactief verval. → CF201

De uit het binnenste van de aarde uittredende hoeveelheid helium is slechts 4% van de hoeveelheid, die men op basis van de eveneens uittredende warmte verwacht, hetgeen een ouderdom van de aarde van 4,5 miljard jaar weerspreekt. → CE001

De gemeten continue afname van het aardmagneetveld wijst op een ouderdom van de aarde van minder dan 10.000 jaar. → CD701

Indien de huidige processen van in- en uitvoer van zout in de wereldzeeën 3,5 miljard jaar geduurd zouden hebben, dan zouden de wereldzeeën 56 maal zoveel zout bevatten. → CD221.1

Aan de hand van de hoeveelheid nikkel, die jaarlijks door de rivieren in de zeeën wordt getransporteerd en het huidige nikkelgehalte van de oceanen laat zich berekenen, dat de huidige processen sedert maximaal 300.000 jaar plaatsvinden. → CD221

De bewering, dat er lange tijdsperioden nodig zijn, voor de vorming van olie, steenkool of versteend hout, werd experimenteel weerlegd. → CC361.1

Aangezien er geen mechanisme bekend is, dat uit de zogenaamde singulariteit zou kunnen leiden, is het concept van de oerknaltheorie puur speculatief. → CE420 (Gaat niet over evolutie)

Het ontstaan van sterrenstelsels kan binnen het kader van de oerknaltheorie niet worden verklaard. → (Gaat niet over evolutie)

Ondanks een niet aflatende stroom van beweringen van veel kosmologen is het ontstaan van sterren nog steeds onopgelost. → (Gaat niet over evolutie)

Hoe uit een gas- en stofschijf planeten kunnen ontstaan, is onduidelijk en in hoge mate omstreden. → (Gaat niet over evolutie)

De verschillende oppervlakken van planeten en manen doen twijfel opkomen over de theorie, dat deze allen uit een homogene gas- en stofwolk zouden zijn ontstaan. → (Gaat niet over evolutie)

Een 4,5 miljard jaar oud zonnestelsel is moeilijk voor te stellen, omdat enige planeten "reeds" na 10 miljoen jaar in chaotische banen kunnen geraken. → (Gaat niet over evolutie)

De gemeten verandering van de afstand van de aarde tot de maan is zo groot, dat de maan bij een aangenomen ouderdom van 4,5 miljard jaar ongeveer 3,5 maal verder van de aarde zou moeten zijn verwijderd. → CE110 (Gaat niet over evolutie)

Dat alle vier gasplaneten gelijktijdig ringen hebben, is opmerkelijk, aangezien deze ringen maximaal enkele 10.000den jaren oud kunnen zijn. → CE240 (Gaat niet over evolutie)

In ons zonnestelsel bevinden zich veel minder kortperiodieke kometen, dan men in een miljarden jaren oud planetenstelsel zou verwachten. → CE261, CE261.1 (Gaat niet over evolutie

Er bestaan in onze Melkweg veel minder supernova-restanten, dan in een vele miljarden jaren oude Melkweg zouden zijn te verwachten. → CE401 (Gaat niet over evolutie)

Het systematische verschil in metalliciteit tussen ver verwijderde en nabijgelegen objecten, hetgeen volgens het model der oerknaltheorie zou zijn te verwachten, ontbreekt. → (Gaat niet over evolutie)

De ongelofelijk nauwkeurige fijnafstelling van de verschillende natuurconstanten, die het aardse leven precies mogelijk maken, kan niet het resultaat zijn van blinde toeval. → CI301

De kosmische microgolven-achtergrondstraling is veel gelijkmatiger, dan men volgens de oerknaltheorie verwacht. → CE420 (Gaat niet over evolutie)

De huidige wetenschap onderzoekt onder het paradigma van de evolutie (macro-evolutie-, oersoep- en oerknaltheorie), waarvan de basisbegrippen niet bewezen kunnen worden. → CA202 (is deze zin eigenlijk wel grammaticaal correct?)

Het gelukt niet, de wereld met zuiver natuurkundige grootheden te verklaren, want men weet niet, waar het natuurlijke ophoudt en het bovennatuurlijke begint. → CA301.1

De evolutietheorie is van filosofische oorsprong (Verlichting, Rationalisme, Naturalisme) en daarom in wezen een religieus dogma met een wetenschappelijk jasje. → CA610

Veel beweringen bij de evolutionaire psychologie blijken cirkelredeneringen of zijn zo vaag en algemeen geformuleerd, dat men hen slechts als geloofwaardig klinkende bedenksels kan beschouwen, die niet te bewijzen of te weerleggen zijn. → CA500, CB990, CA212

De onderbouwing van de macro-evolutie met de combinatie van de factoren toevallige mutatie en noodzakelijke selectie is op grond van toevalsbegrippen per saldo steeds substantieloos, dat wil zeggen zonder zeggingskracht. → CA210

Het causale evolutieonderzoek kan middels proefondervindelijke wetten (beschrijving van berekenbare en voorspelbare gebeurtenissen) onmogelijk een volgens haar eigen theorie toevallige, dus onberekenbare en onvoorspelbare ontwikkeling bewijzen. → CA211

Overeenkomsten (homologe organen) zijn geen bewijs voor afstamming; zij tonen slechts, dat bij de verschillende levende wezens dezelfde basisprincipes worden toegepast. → CB821

De constatering, dat er in de vrije natuur geen half klare ecosystemen bestaan en de meeste levende wezens een bijdrage aan het gemeenschappelijk welzijn van het totale ecosysteem leveren, weerspreekt een toevallige ontwikkeling. → CB630 (hadden we die niet al eens gehad?)

De doelgerichtheid (teleologie) en planmatigheid, die in de ganse natuur herkenbaar zijn, weerspreken het dogma van het toevallig ontstaan van de ontelbare kosmische en biologische structuren. → CI120

De vraag naar de zin van het leven kan vanuit de evolutieleer niet worden beantwoord. → CA620

De in de natuur voorkomende ondoelmatige schoonheid kan met de naturalistische benadering niet verklaard worden. → (uhm, zei je niet net dat doelmatigheid in de ganse natuur herkenbaar is?)

De in alle levensvormen aangetroffen code staat uitsluitend de conclusie tot een intelligente Auteur/Bron van deze informatie toe. → CB180

Het concept, volgens welke de DNA-moleculen gecodeerd zijn, overtreft alle moderne menselijke informatietechnologieën verregaand en kan zich daarom niet toevallig uit levenloze materie hebben ontwikkeld. → CF003

Het weten, hoe bijvoorbeeld DNA-moleculen kunnen worden geprogrammeerd, is niet voldoende, om leven te laten ontstaan; daartoe is bovendien de vaardigheid noodzakelijk, alle benodigde biomachines te kunnen bouwen. → CB015

Omdat zinvolle informatie in essentie een niet-materiële grootheid is, kan zij niet van een materiële grootheid afstammen. → CB180

De mens is in staat, informatie te scheppen. Aangezien deze informatie van niet-materiële aard is, kan zij niet afkomstig zijn van ons materiële deel (lichaam). → CB180

De bewering, dat het universum alleen uit een singulariteit tevoorschijn gekomen zou zijn (wetenschappelijk materialisme), is in tegenspraak met de niet-materiële grootheid der informatie. → (we vallen wel een beetje in herhaling, niet?)

Omdat alle theorieën van de chemische en biologische evolutie vereisen, dat de informatie alleen van materie en energie afkomstig moet zijn, kunnen wij concluderen, dat al deze concepten fout zijn. → CI010

Uit de informatie volgens natuurwetten in het universum en de profetische informatie van de Bijbel laten zich bewijzen voor het bestaan van God afleiden. → CH110, CH130

De zondvloedverhalen van alle oude culturen op alle vijf continenten getuigen ervan, dat in het verleden daadwerkelijk één of meer gigantische catastrofen hebben plaatsgevonden. → CG201

De overblijfselen (vooral stenen gereedschap) van onze voorouders staan hoogstens enige duizenden jaren menselijke geschiedenis toe. → CC381, CB620

Van de denkbeeldige gemeenschappelijke voorouder van aap en mens ontbreekt nog altijd elk spoor. → CC030, CC040

Om uit een gemeenschappelijke voorouder een mens en een chimpansee te laten ontstaan, zouden minstens 75 miljoen "juiste" mutaties nodig zijn geweest, hetgeen hoogst onwaarschijnlijk is. → CB144

Het rechtop lopen van de mens benodigt een gelijktijdig gecoördineerde verandering van meerdere eigenschappen in het skelet en de spieren, hetgeen een toevallige, richtingloze ontwikkeling weerspreekt. → CB340 (hoeveel variaties op het irreducible complexity thema hebben we inmiddels al gehad?)

Het menselijk oog is een niet reduceerbaar complex systeem, dat Darwin reeds als mogelijk bewijs tegen zijn theorie aanvoerde.
→ CA113_1, CB301

Op basis van nieuwe onderzoeksresultaten staat vast, dat de plaatsing van de lichtgevoelige cellen in het menselijk oog in tegenstelling tot vroegere beweringen optimaal is ontworpen. → CB301

Onderzoek van oude talen heeft getoond, dat deze aanvankelijk complexer waren en mettertijd eenvoudiger werden, wat een evolutionaire ontwikkeling naar boven weerspreekt. → CG110, CG111

Onderzoek van zogenaamde bijna-dood-ervaringen toont aan, dat het bewustzijn van de mens onafhankelijk van het lichaam bestaat. → (Gaat niet over evolutie)

De menselijke vaardigheid tot technische en kunstzinnige creativiteit wijst er duidelijk op, dat de menselijke geest zich niet uit materie kan hebben ontwikkeld. → CB420

Geweten en ethiek kunnen zich onmogelijk ontwikkeld hebben in een miljoenen jaren durende genadeloze overlevingsstrijd. → CB411

Het bestaan van het fenomeen liefde is moeilijk te verenigen met de denkbeelden van de evolutietheorie. → CB430

Zoals je kunt zien (als je het allemaal echt wil nalezen) zijn het grootste deel van de 95 stellingen inderdaad terug te leiden op de lijst van TalkOrigins. Veel ervan zelfs bijna letterlijk, bij andere is de link wat minder direct duidelijk. En in sommige gevallen gaat de stelling absoluut niet over evolutie, maar bijvoorbeeld over kosmologie, al zijn er in sommige van die gevallen toch antwoorden beschikbaar. Kortom, het zijn voornamelijk standaard argumenten waar deze groep mee komt, waar standaard antwoorden voor beschikbaar zijn. Alleen het hoge aantal stellingen laat het lijken alsof er iets van substantie aanwezig is - en wie gaat er al die stellingen nalopen, als hij of zij geconfronteerd wordt met zulk overweldigend bewijs?

(Ik, blijkbaar...)

Uiteindelijk is er natuurlijk een achterliggende reden dat deze groep deze 95 stellingen op een nietsvermoedend publiek probeert te dumpen: ze geloven dat als ze maar genoeg bewijzen tegen evolutie verzamelen, ze dan automatisch bewijs hebben voor hun eigen geloof. Ik heb daarop maar één ding te zeggen: CA510.1.

2012: Planeet X, Nibiru

2009-10-11T15:44:00.000+02:00

In het vorige deel van deze serie over 2012 besprak ik hoe onwaarschijnlijk het was dat de galactische uitlijning enig risico voor ons zou opleveren. Maar misschien is er een ander gevaar uit het heelal dat ons bedreigt: een passage van Nibiru, planeet X, vlak langs onze planeet.

Er is een tijdlang door astronomen inderdaad druk gespeurd naar een mogelijke tiende planeet, die zich buiten de baan van Neptunus zou moeten bevinden. Maar dat is niet de planeet X van dit verhaal. Hier gaat het om een planeet die zich volgens zekere interpretaties van oude Babylonische en Soemerische geschriften in een langgerekte baan zou moeten bevinden, met een omlooptijd van zo'n 3600 jaar. Het grootste deel van de tijd brengt deze planeet ver van de zon door, waar we hem natuurlijk niet kunnen zien, maar eens in de 3600 jaar duikt de planeet in zijn baan diep het zonnestelsel in en komt daarbij zelfs in de buurt van de aarde. Wat er dan gebeurt is niemand het echt over eens. Sommigen voorspellen de terugkeer van de buitenaardse wezens die bij hun vorige bezoek voor goden werden gehouden, en zo de basis van onze mythen en legenden werden. Volgens anderen wordt dan het aardoppervlak schoongeveegd door de zwaartekracht van planeet X, of komen er massale aardbevingen en vulkaan-uitbarstingen. Volgens weer anderen zal het magnetisch veld van de aarde zodanig verstoord worden dat het leven op de aarde onmogelijk wordt. Hoe dan ook, na de passage van planeet X zal de wereld nooit meer hetzelfde zijn.

De oorsprong van de Nibiru-mythe is uitgebreid uiteengezet in een artikel van Maarten Keulemans voor Skepsis dat ik van harte kan aanbevelen. Daarin lees je onder meer hoe veel van de informatie over Nibiru uiteindelijk afkomstig is van een vrouw die beweerde in telepathisch contact met buitenaardsen te staan. Maar om dit artikel niet te lang te laten worden wil ik daar nu niet te lang bij stil staan.

Waar ik wel bij stil wil staan is de volgende vraag: als er een onbekende planeet zou bestaan in ons zonnestelsel, waarom weet niemand dit dan? Behalve een paar vreemde vogels dan? Waarom heeft nog niemand die planeet ooit gezien? Het antwoord is misschien niet zo verrassend: het is een complot! De NASA weet ervan, maar houdt het geheim om paniek te voorkomen.

Helaas is zo'n complot uiterst onwaarschijnlijk. Het is nog onwaarschijnlijker dat zoiets ooit geheim zou kunnen blijven. Via de wetten van Kepler kun je uitrekenen wat de vorm van de baan van Nibiru moet zijn om in 3600 jaar om de zon te draaien en tevens in de buurt van de aarde te komen. Als je dan uitrekent waar die planeet zich dan nu ongeveer moet bevinden om over een jaar of drie bij de aarde te komen, dan zou de planeet zich nu al ruim binnen het zonnestelsel moeten bevinden. Als ik het goed heb uitgerekend, gebaseerd op een omlooptijd van 3600 jaar en een passage van de aarde in december 2012, dan bevind Niburu zich nu ongeveer 11.4 tot 12.2 keer zover van de zon als de aarde, afhankelijk van hoe dicht bij de zon Nibiru gaat komen. Ter vergelijking, Saturnus bevindt zich op ongeveer 9.6 keer zover van de zon als de aarde en Uranus ongeveer 19.2 keer zover. Op de afbeelding rechtsboven zie je de baan die ik voor Nibiru heb uitgerekend in rood, die van de aarde in blauw, met de banen van Saturnus en Uranis in magenta en cyaan (voor het gemak als cirkelbaan weergegeven). De locatie van Nibiru drie jaar en drie maanden voor de passage van de aarde is door het plusje aangegeven.

Waarom is dat belangrijk? Een beetje amateur-telescoop is prima in staat de grotere manen van Saturnus (zoals Titan) en Uranus (zoals Titania) waar te nemen. Dat betekent dat als er een planeet bestaat die vergelijkbaar in grootte is met de aarde, en zich nu tussen Saturnus en Uranus in bevindt, dat amateur-astronomen die moeten kunnen zien. En als Nibiru een bruine dwerg is, zoals sommigen beweren, dan zou zelfs een telescoop niet meer nodig zijn. Saturnus is immers ook met het blote oog zichtbaar en een bruine dwerg zou beduidend groter moeten zijn dan Saturnus.

Dus het is nauwelijks voorstelbaar dat het bestaan van zo'n planeet geheim zal blijven. Hoe langer waarnemingen van Nibiru uitblijven, hoe kleiner de waarschijnlijkheid dat er echt zoiets bestaat.

Maar er is iets wat het Nibiru-verhaal nog onwaarschijnlijker maakt en wat je misschien al was opgevallen als je een paar van mijn links uit dit artikel gevolgd hebt: dit is al de tweede keer dat de komst van Nibiru voorspeld wordt. Oorspronkelijk zou deze planeet namelijk al in mei 2003 langs komen. Uiteraard is er toen niks gebeurd. Maar het is een veel te mooi verhaal om zomaar los te laten. De heisa rond de Maya-kalender en 2012 was een mooie gelegenheid om het Nibiru-verhaal nog eens af te stoffen en weer in omloop te brengen. Ik heb alleen nog steeds geen goede uitleg gezien die verklaart waarom we het verhaal dit keer dan wél moeten geloven.

Volgende keer: 2012 en aliens.

Bezoedelen van de bron

2009-09-27T17:52:00.000+02:00

Als een zijspoor van de 2012 discussie wil ik even stilstaan bij een veel voorkomende drogreden: het bezoedelen van de bron (poisoning the well - als iemand een betere, meer officiële Nederlandse term weet hoor ik het graag). Op één van de Nederlandse sites over 2012, die van hypnotherapeut Peter Langendijk, kwam ik namelijk een schoolvoorbeeld van deze taktiek tegen:

Ik ben me er terdege van bewust dat er een aantal mensen zijn die zich (heftig) verzetten tegen onderstaande informatie. Die mensen kun je min of meer verdelen in drie categoriën:
Een groep die zich kennelijk verveelt en niets beters heeft te doen dan een ander op de korrel nemen,

Een groep die er kennelijk een belang bij heeft om dit soort informatie zoveel mogelijk de grond in te boren,

En een aantal wetenschappers die alleen maar gefocussed zijn op de "meetbare" feiten.

Dit citaat geeft perfect weer waar het bij het bezoedelen van de bron om gaat: al bij voorbaat wordt elke mogelijke oppositie verdacht gemaakt. In dit geval is iedereen die kritiek heeft ofwel iemand die voor de lol wat loopt te zieken, ofwel bereid om te liegen om zijn of haar belangen te beschermen, ofwel een bevooroordeelde wetenschapper. Zo probeert de auteur al op voorhand kritiek af te weren door de mensen die de kritiek leveren te besmeuren. In feite is het bezoedelen van de bron een tactiek van het ad hominem-type: er wordt op de man gespeeld, niet op het argument - maar dan nog vóór de discussie goed en wel begonnen is.

Dit is een behoorlijk laag bij de grondse tactiek. Het ontmoedigt mensen om met zo iemand in discussie te gaan. Waarom zou je de discussie nog aangaan als je al weet dat je motivatie meteen in twijfel wordt getrokken? Dat je dus gedwongen wordt je tijd te verspillen met het verdedigen van je motivatie, in plaats van over meer interessante dingen als astronomie te praten? De kans is zelfs vrij groot dat hij je verdediging toch niet gelooft, gezien het feit dat wat hem betreft je motivatie vanaf het begin af aan al verdacht was.

Toch opvallend dat iemand die zo de mond open heeft van spiritualiteit en van wetenschappers die nergens voor open staan, gebruikt maakt van een zo achterbakse tactiek om discussie over zijn eigen ideeën te ontmoedigen.

Dat hij foutieve informatie verspreidt is één ding, iedereen kan fouten maken of iets verkeerd begrepen hebben. Maar door direct in zijn introductie al aan te geven dat hij bovendien niet bereid is eventuele kritiek serieus in overweging te nemen, kan ik niet anders dan concluderen dat hij niet bereid is de betrouwbaarheid van zijn eigen informatie te toetsen en te verbeteren. Kortom, ik kan er niet van op aan dat zijn informatie betrouwbaar is. En ik weet nu ook dat het onwaarschijnlijk is dat je een open en eerlijke discussie met deze man kan hebben.

Dus gefeliciteerd, Peter Langendijk, het is je gelukt je eigen bron te bezoedelen.

2012: zwarte gaten, uitlijning en precessie

2009-09-27T15:17:00.000+02:00

In het vorige deel van de serie over 2012 hadden we gezien dat het aflopen van de Maya kalender op zichzelf niets is om ons zorgen over te maken. Maar volgens sommigen komt het aflopen van deze kalender overeen met een zeldzame astronomische gebeurtenis. Op midwinter, 21 december, van het jaar 2012 komt de zon in zijn baan door het heelal op één lijn te staan met de aarde en het hart van onze melkweg. Aangezien het hart van onze melkweg een gigantisch zwart gat is, zal deze uitlijning ongekende krachten kunnen ontketenen en zodoende allerlei rampen op aarde kunnen veroorzaken.

Maar is dit ook echt zo? Nee. Als je goed leest merk je doorgaans al snel dat de mensen die in 2012 één of andere ramp verwachten met grote stelligheid allerlei beweringen doen, maar vaak niet voldoende begrijpen van de beginselen van astronomie.

Eerst even wat wél klopt, eerlijk is eerlijk. Het is waar dat er zich in het hart van onze melkweg een gigantisch zwart gat bevind. Deze bevind zich ongeveer in de richting van Sagittarius A* (je hoeft niet te zoeken naar een voetnoot, de ster is onderdeel van de naam). Dankzij een ster die er in een baan omheen draait weten we dat dit object miljoenen maal zo zwaar moet zijn als de zon. Dat kan bijna alleen maar een zwart gat zijn.

Maar daar houdt het begrip van de werkelijkheid dan vaak ook op. Neem nou een pagina als deze. Na de inleiding begint zijn "het verhaal in het kort" al in de tweede paragraaf met een onwaarheid. De zon beschrijft geen baan van 26.000 jaar door het melkwegstelsel. Eén omwenteling rond het midden van de melkweg kost de zon zo'n 225 miljoen jaar. Het is niet al te moeilijk te achterhalen wat de oorzaak van de verwarring is: 26.000 jaar is precies de periode van precessie.

Wat is precessie precies? De aarde draait onder een hoek van ongeveer 23,5 graden. Net als bij een tol die schuin staat (zie animatie), zal ook de as van de aarde daardoor continue langzaam verdraaien.

De schuine stand van de aarde is ook de reden voor de seizoenen, zoals je wel zult weten. Op midzomerdag, rond 21 juni, staat de zon maximaal ten noorden van de evenaar, wanneer het noorden van de as naar de zon wijst. Op midwinter, rond 21 december, staat de zon juist maximaal ten zuiden van de evenaar en dan wijs de as juist van de zon af. Als er geen processie was geweest, en we zouden elk jaar op midwinterdag bij zonsopkomst naar de sterren kijken, dan komt de zon die dag elk jaar tegen dezelfde achtergrond van sterren op. Maar dankzij precessie draait de aardas steeds iets, dus elk jaar valt het punt waarop de aardas precies van de zon afwijst net iets eerder dan het jaar daarvoor, gezien ten opzichte van de achtergrond van sterren. Daardoor verschuift de plek aan de hemel waar de zon opkomt op midwinterdag elk jaar een klein beetje. Daarmee duurt het zo'n 26.000 jaar voordat de zon op midwinter weer tegen dezelfde achtergrond van sterren opkomt.

Dus de zon legt geen baan van 26.000 jaar af, alleen de achtergrond waartegen de zon opkomt op midwinterdag verschuift. In deze verschuiving is er een moment waarop de zon op midwinterdag opkomt precies op de middellijn van het melkwegstelsel. Dan staan de zon en de aarde op midwinterdag dus precies op één lijn met deze denkbeeldige lijn. Dit komt dus maar ééns in de 26.000 jaar voor en is dus best wel zeldzaam. Wanneer zou die datum zijn? 21 december 2012? Ha! Nee dus. Dit gebeurde al in 1998, wat nogal jammer is voor de voorspelling.

Het moet gezegd worden dat sommigen zich dat ook realiseren, maar ze redden zich hier uit door te stellen dat de zon, omdat het een schijf is en geen punt, de zon zich ook in de 18 jaar voor en na 1998 op midwinterdag nog op deze lijn bevindt. Dit maakt de voorspelling nog steeds beduidend minder indrukwekkend, vind je niet?

Wat de voorspelling nóg minder indrukwekkend maakt, en wat sommigen van mijn lezers zich misschien inmiddels ook al gerealiseerd hebben, is dat je uit bovenstaande informatie kunt afleiden dat deze uitlijning van zon, aarde en middellijn van het melkwegstelsel ieder jaar voorkomt. Alleen is dat niet altijd op midwinterdag. Als die uitlijning dan zo belangrijk is, waarom is dat dan niet elk jaar belangrijk? Wat maakt het uit welk seizoen het op dat moment op aarde is?

Wat het allemaal nog erger maakt, is dat het hart van onze melkweg, het zwarte gat in de richting van Sagittarius A* dat zogenaamd de oorzaak van alle ellende zou zijn, zich helemaal niet in het vlak van de aarde en de zon bevindt. Er is geen enkele manier dat de aarde, de zon en Saggitarius A* op één lijn kunnen staan.

Ten slotte is er geen enkele reden om aan te nemen dat de invloed van het gigantische zwarte gat in het centrum van de melkweg toe zou nemen afhankelijk van waar in de baan om de zon de aarde zich bevindt. Met een afstand van 27.000 lichtjaar tussen de zon en het centrum van de melkweg, denk je dat een schamele 8 lichtminuten meer of minder dan nog veel uitmaakt? Dat is net zoiets als je zorgen maken dat een verschil van een paar centimeter in de hoogte van je strandstoel uitmaakt of je bruin wordt of verbrandt.

Nee, ook de stand van de zon en de sterren op 21 december geeft ons geen reden te geloven dat er op die dag wat speciaals te gebeuren staat. Het is dan weliswaar midwinter en de zon komt dan op in de buurt van de middellijn van de melkweg, maar er is geen reden om die dag voor een groter astronomisch gevaar te vrezen dan anders.

Of misschien toch? Zou het kunnen dat er een tiende planeet is (nou ja, negende planeet, nu Pluto gedegradeerd is) en dat die rond 2012 langs de aarde komt scheren om dood en verderf te zaaien? Volgende keer in deze serie: Planeet X, Nibiru.

2012: De Maya-kalender

2009-09-06T17:53:00.004+02:00

Er zijn vele varianten van de 2012-mythes te vinden, met verschillende scenario's voor wat er precies staat te gebeuren in december 2012. Maar waar ze het allemaal over eens zijn is dit: de Maya kalender loopt af in 2012. Maar wat betekent dit?

Eerst moeten we kijken naar de kalender van de Maya's zelf. De Maya's hadden meerdere systemen om de datum bij te houden, maar de kalender waar we het hier over hebben wordt "de lange telling" genoemd. Het is eigenlijk een simpel idee: het telt gewoon de dagen sinds een vast beginpunt.

Het tellen zelf gebeurt in een twintig-tallig stelsel, met één uitzondering. 20 dagen (K'in) zijn een 'Winal'. 18 Winal zijn een 'Tun', waarmee een Tun 360 dagen kent, bijna een jaar - daarom wordt er waarschijnlijk niet tot 20 Winal geteld, want 400 dagen zou teveel afwijken van een zonnejaar. Daarna is het weer wel 20-tallig: 20 Tun is een K’atun en 20 K'atun is een Bak'tun.

De Maya's kozen als beginpunt de dag waarop ze dachten dat het huidige tijdperk werd geschapen. Door gebeurtenissen te vergelijken die zowel door de Maya's als door Europeanen zijn vastgelegd en gedateerd, zoals de Spaanse veroveringen in Zuid-Amerika, hebben historici kunnen vaststellen wat deze datum moet zijn geweest: 11 augustus, 3114 jaar voor het begin van onze jaartelling (hoewel sommigen denken dat het één of twee dagen later was). Daarmee is het vandaag, 6 september, 12.19.16.11.17 in de lange telling. Vandaag is het dus de 17e K'in van het 11e Winal, in het 16e Tun, van het 19e K'atun en het 12e Bak'tun.

Wat heeft dit te maken met 2012? Zoals gezegd, de lange telling begint bij de schepping van het huidige tijdperk. Volgens de Maya's eindigde het voorgaande tijdperk op 13.0.0.0.0. En wanneer is het weer 13.0.0.0.0? Juist, 21 december, 2012. De logische conclusie is dan natuurlijk dat in 2012 ook dit tijdperk ten einde komt.

Of toch niet? Er zijn geen Maya geschriften bekend waarin wordt gesteld dat ons huidige tijdperk ook 13 Bak'tuns zal duren, net als het vorige. Sterker nog, er zijn verschillende Maya-inscripties met verwijzingen naar data ver voorbij het 13e Bak'tun. Het lijkt zeer waarschijnlijk dat de Bak'tun's ook doortellen tot 20, waarbij 20 Bak'tun gelijk zijn aan één Piktun (we weten niet zeker of ze ook dit woord gebruikt hebben, maar er is wel een pictogram voor bekend).

Maar dan nog: stel dat de Maya's wél voorspeld hadden dat het huidige tijdperk zou eindigen op 13.0.0.0.0, waarom zouden we daar enige aandacht aan besteden? De enige reden dat dit een speciale datum is, is dat het een mooi rond getal is. De enige reden dat het speciaal is dat dit getal bereikt wordt op 21 december 2012, is omdat de Maya's dachten dat het huidige tijdperk op 11 augustus, 3114 jaar voor het begin van onze jaartelling geschapen werd. Maar wie van ons gelooft er nou echt dat er iets bijzonders is aan deze datum? Wie gelooft er nu echt dat op die dag ons tijdperk daadwerkelijk geschapen werd? Hun scheppingsdag had net zo goed een paar dagen eerder of later kunnen zijn gekozen, of zelfs een paar eeuwen. De aarde is immers zo'n 4,6 miljard jaar oud, dus de Maya's zaten er hoe dan ook behoorlijk naast.

Dus tenzij je denkt dat de Maya's gelijk hadden met hun keuze van de scheppingsdag, is er geen enkele reden om aan te nemen dat er ook maar iets bijzonders is aan de datum van 21 december, 2012.

Maar het astronomisch belang van die dag dan? Ah, dat is een heel ander verhaal, en dat wordt het onderwerp van het volgende deel in deze serie.

2012: Introductie

2009-08-10T22:54:00.003+02:00

Grote kans dat je er al van gehoord hebt: in december 2012 loopt de Maya kalender af, en dat betekent het einde van de wereld. Er wordt zelfs al een bioscoopfilm over gemaakt. Goed idee om nu al de film te maken en niet pas achteraf, want als ik de trailers mag geloven, blijven er na 2012 weinig bioscopen over. Of bioscoopgangers, wat dat aangaat.

Of is het eerder een goed idee om de film nu al te maken, omdat er in januari 2013 zal blijken dat er niets bijzonders gebeurd is?

De komende tijd wil ik een serie artikelen schrijven over deze 2012 gekte. Wat wordt er precies beweerd? Klopt de wetenschap die erbij gehaald wordt wel? Wat voor soort argumenten kom je tegen?

Waarom doe ik dit? Er zijn daadwerkelijk mensen die geloven dat er iets ergs gaat gebeuren in 2012. Maar zelfs voor de mensen die dit niet zo serieus nemen is het wellicht moeilijk om misinformatie te scheiden van echte wetenschap. Net als dat ik informatie wilde verzamelen om misleiding over evolutie tegen te gaan, wil ik nu info verzamelen over de misleiding rond 2012.

Nu ben ik net zo min een Maya-deskundige of een astronoom als dat ik een bioloog ben. Toch denk ik ook hier een heel eind te kunnen komen met wat een geïnteresseerde leek kan oppikken van wat de echte wetenschappers te zeggen hebben. En mochten er echte deskundigen meelezen, aanvullingen of kritiek zijn natuurlijk altijd welkom.

Het eerste artikel volgt hopelijk snel en zal beginnen met de Maya-kalender.

Daar gaat ons onderwijs: de ChristenUnie reageert

2009-07-13T22:27:00.007+02:00

Een poosje geleden reageerde ik op opmerkingen die Arie Slob van de ChristenUnie in de media deed. Daarin riep hij op om ook andere opvattingen dan de evolutieleer in de lesprogramma's van openbare scholen op te nemen. Ik heb toen een nogal satirisch mailtje gestuurd en verwachte daar eigenlijk verder niet veel meer van. Maar de ChristenUnie heeft nu blijkbaar toch gereageerd:

Den Haag, 13 juli 2009

Geachte heer, mevrouw Deen ,

Hartelijk dank voor uw e-mail bericht aan de ChristenUnie-fractie in de Tweede Kamer of aan de heer Slob over schepping of evolutie. Wij danken u voor de moeite die u heeft genomen om uw opmerkingen onder onze aandacht te brengen en voor uw betrokkenheid bij dit onderwerp. Helaas heeft de beantwoording van uw mail forse vertraging opgelopen, waarvoor onze excuses.

Je zou bijna denken dat ze enorm veel reacties over dit onderwerp hebben gekregen. Helaas heb ik geen idee hoeveel van de reacties bestonden uit bijval of kritiek. Ik hoop natuurlijk voornamelijk uit het laatste.

Het punt dat de heer Slob inbracht in het nu.nl-interview was dat kinderen zo breed mogelijk geïnformeerd moeten worden over opvattingen die er zijn over het ontstaan van de aarde. Arie Slob heeft zelfs eerst aangegeven dat hij vindt dat op christelijke scholen over de evolutietheorie moet worden gesproken.

Heel goed van Slob. Het woordje "zelfs" doet vermoeden dat dit al een hele toezegging was, dus een schouderklopje is wel op zijn plaats.

Andersom vinden wij dat openbare scholen hun leerlingen ook duidelijk moeten maken dat er een veelheid aan opvattingen is. Ook mogen scholen vanuit hun eigen identiteit wijzen op de gaten in de evolutietheorie, op het bestaan van de theorie van Intelligent Design of op onverkort creationisme.

Kennelijk is dat dus wat Slob onder "een veelheid van opvattingen" verstaat: Christelijk Intelligent Design en creationisme. Waarom niet de scheppingsmythen van de Hindoes? Of die van Scientology? Of de scheppingsmythe van het Vliegende Spaghetti Monster? Ik denk toch niet dat Slob die op gelijke voet met evolutie wil zetten. Waarom de Christelijke scheppingsmythe dan wel?

Veel schoolboeken bieden nu geen ruimte voor andere opvattingen. Wij treden daarbij niet in de discussie wat wetenschappelijk is of niet.

Zwak, heel zwak. Want daar gaat het nou juist om. Zonder wetenschap is er geen enkele manier om te bepalen aan welke van de opvattingen je het meeste waarde moet hechten.

De heer Slob heeft ook nergens over verplichtingen gesproken.

Toch zeggen ze hierboven nog dat ze vinden dat scholen "duidelijk moeten maken dat er een veelheid aan opvattingen is".

Maar maakt het echt uit of ze het willen verplichten of niet? Het wordt niet ineens een beter idee als ze het niet willen verplichten. Het is ook duidelijk dat ze nog steeds achter het idee zelf staan. Al zou je kunnen zeggen dat Slob zich kennelijk realiseert dat het idee zoveel tegenstand zal oproepen, dat hij het beter een beetje op de vlakte kan houden.

Er wordt dus veel in zijn uitspraken gelegd, dat niet spoort met de werkelijkheid. Voor een deel komt dat door de presentatie op nu.nl. Dat was overigens een klein onderdeel uit een veel breder interview.

Nee, volgens mij had ik precies uit het interview gehaald wat er mis mee is: Slob denkt dat het een goed idee is om het Bijbelse scheppingsverhaal te onderwijzen naast evolutie. Deze email bevestigt dat nog eens.

Wij hebben ons overigens verbaasd over de harde reacties die we hierop hebben ontvangen. Daar zit veel venijn in naar christenen.

Het is jammer dat de schrijver van deze brief het niet kon laten dit toe te voegen. Ik geloof best dat ze wat behoorlijk harde reacties gekregen hebben, dat is het niet. Het is alleen jammer dat ze dit toeschrijven aan "venijn naar Christenen", in plaats van de mogelijkheid dat er iets mankeert aan het voorstel zelf. Ik weet ook niet precies wat ze denken te bereiken met het toevoegen van deze opmerking. Moet ik me nu extra sympathie voor ze hebben? Of is het bedoeld als belediging, of bedoeld om me schuldig te laten voelen? Het is een vreemde toevoeging voor een officiële email.

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,

Met vriendelijke groet,

Fractie ChristenUnie Tweede Kamer

Nou, als je het me eerlijk vraagt of je me genoeg geïnformeerd hebt, moet ik toch "nee" zeggen. Dit is overduidelijk een standaardbrief, mijn email is waarschijnlijk niet eens gelezen, er wordt althans niet op de kritiek erin ingegaan. Ook wordt er niet ingegaan op meer serieuze kritiek die ze ongetwijfeld ook ontvangen moeten hebben, zoals de problematiek van scheiding van kerk en staat. In plaats daarvan lijkt deze brief vooral te proberen Slob's uitspraken wat af te zwakken. Zonder overigens afstand te willen doen van zijn ideeën. Typisch politiek, eigenlijk.

Wel maakt de email duidelijk dat dit niet slechts Slob's persoonlijke wilde idee was, maar dat dit de mening van de partij is. Dat maakt het er eigenlijk ook niet beter op.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben ook van mening dat scholieren een brede basis moeten hebben en moeten weten wat er aan opvattingen leeft in de wereld. Leer de kinderen over de verschillende takken van het Christendom, Jodendom en de Islam. Vertel ze over Hindoeïsme, Boeddhisme, Wicca, New Age, Humanisme en Atheïsme. Maar dan wel bij Wereldverkenning, of Maatschappijleer, of zelfs een apart vak Wereldbeschouwingen, niet bij Biologie. Bij Biologie gaat het om hoe de wetenschap werkt en wat het ontdekt heeft, niet om geloof.

Quantum-bewustzijn

2009-06-29T22:15:00.001+02:00

In mijn vorige artikel had ik het over het misbruiken van quantum-mechanica als ondersteuning voor allerlei vage ideeën. Vandaag wil ik daar een voorbeeld van bespreken, die voor sommigen misschien uit een wat onverwachte hoek afkomstig is. Het gaat hier namelijk om een artikel dat gevonden werd op de site van de Atheïstische Beweging, met als titel "Het Bewustzijn als Kwantumverschijnsel; een Kritiek op de Tijdsbeleving", geschreven door Frans van Dongen. Op verschillende atheïstische fora werd al enigszins verbaast gereageerd op dit artikel en zijn vindplaats. Om die reden en simpelweg omdat je dit soort artikelen eerder verwacht aan te treffen op new-age achtige sites, niet op atheïstische, is het misschien wel interessant om dit specifieke artikel eens als voorbeeld te nemen. Het maakt immers niet uit waar het vandaan komt, onzin moet worden rechtgezet.

Het is wel een lastig artikel om te bespreken. Niet zozeer omdat de argumenten zo sterk zijn, maar juist omdat het zo lastig is om vast te stellen wat de standpunten zijn. Het artikel heeft maar weinig structuur. Er is geen inleiding met een duidelijke probleemstelling en geen uiteindelijke conclusie. Erger nog, nergens staat vermeld wat de schrijver precies bedoelt met "bewustzijn": wat is het, wat doet het, waar herkennen we het aan? Er worden ons wel "definities" beloofd en die komen uiteindelijk ook wel. Dit zijn echter geen definities in de zin die we gewend zijn, namelijk een vaststelling van de betekenis van de term "bewustzijn", maar de verklaringen die Van Dongen voor bewustzijn geeft.

Ook is het een behoorlijk lang artikel, dus ik ga het niet punt voor punt bespreken.

Voordat het artikel goed en wel begint, wordt er direct afstand genomen van "Reductionistische standpunten, volgens welke het Bewustzijn helemaal niet zou bestaan." Nu denken veel filosofen en veel wetenschappers inderdaad dat bewustzijn niets anders is dan het product van ons brein, wat er dus op neerkomt dat bewustzijn uiteindelijk het gevolg is van biochemische processen. Dat wil echter niet zeggen dat bewustzijn niet bestaat, zoals Van Dongen beweert, maar enkel dat het niet principieel een mysterieus verschijnsel is. Veel mensen geloven echter dat de wetenschap weliswaar dingen kan uitvinden over het brein, maar niets te weten kan komen over het "echte" bewustzijn. Toch zijn er goede argumenten tegen dit geloof, zoals bijvoorbeeld de filosoof Daniel Dennett uiteenzet in deze lezing. Daarin vergelijkt hij bewustzijn onder andere met magie: net zoals we eigenlijk niet willen weten dat een goochelaar geen "echte" magie gebruikt, willen we ook niet weten dat ons bewustzijn niet "echt" mysterieus is.

De neurowetenschap boekt momenteel enorme vooruitgang met uitvinden hoe ons brein werkt, bijvoorbeeld via fMRI, waarmee wetenschappers kunnen zien welke delen van de hersenen actief zijn bij bepaalde processen. Van Dongen verzwijgt deze hele tak van wetenschap echter volledig. Blijkbaar is er ook voor hem iets speciaals, iets magisch aan bewustzijn, wat de neurowetenschap niet zomaar kan verklaren. Van Dongen geeft echter geen overtuigende argumenten waarom niet. Ook in de rest van het artikel geeft Van Dongen nergens ook maar enig argument waarom zijn ideeën betere verklaringen opleveren dan die van de neurowetenschap. Dit alleen al zou voldoende moeten zijn om je argwanend te maken tegenover dit artikel.

Het eigenlijke artikel begint met een introductie over quantum-mechanica. Wat opvalt is dat alles met dezelfde overtuiging gebracht wordt, alles wordt gedeponeerd met absolute zekerheid. Zelden wordt er stil gestaan bij hoe we iets weten. Verwacht geen beschrijvingen van experimenten in dit artikel. Zelden ook wordt er onderscheid gemaakt tussen wat algemeen geaccepteerde wetenschap is, en wat speculatieve interpretaties zijn.

En uiteraard wordt er al heel snel verband gelegd tussen de Kopenhaagse interpretatie en de bijzondere positie die bewustzijn zou innemen. Daarbij zou bewustzijn noodzakelijk zijn voor het laten ineenklappen van de golffunctie. Het past ook precies in het patroon dat ik in het vorige artikel aangaf: het artikel presenteert dit als een voldongen feit, terwijl het eigenlijk speculatie is. Ten eerste is bewustzijn strikt gesproken niet eens onderdeel van de Kopenhagen interpretatie en ten tweede zijn er verschillende alternatieve interpretaties, waarvan in sommige de ineenstorting van de golffunctie niet eens noodzakelijk is. Fysici en filosofen zijn hier nog lang niet over uitgepraat.

Maar het artikel gaat hier volkomen aan voorbij en gaat verder met uit te leggen dat micro-tubuli, kleine buisjes in onze hersencellen (en overigens ook in al onze andere cellen), een geschikte omgeving zouden zijn voor quantum-effecten. Ook dit is een hoogst speculatief idee, voorgesteld door Roger Penrose en Stuart Hameroff. Zij suggereren dat er in deze tubuli processen plaats vinden die zouden kunnen werken als een quantum-computer.

De meeste quantum-fysici geloven echter dat dit zeer onwaarschijnlijk is. Het soort quantum-processen wat hiervoor nodig is zijn veel te fragiel om te werken in een omgeving zo vol van externe invloeden als de menselijke cel. Berekeningen laten zien dat deze quantum-effecten vele malen sneller verdwijnen dan dat je brein nodig heeft om signalen te versturen.

Volgens het artikel van Van Dongen is het echter toch de collaps van de quantum-golven in deze micro-tubuli die het bewustzijn veroorzaken. Hiermee heb je echter nog steeds niets verklaard. Hoe kan zo'n collaps dan uiteindelijk je denkprocessen beïnvloeden en bewustzijn uitleggen, waar de wisselwerkingen tussen neuronen dat blijkbaar niet konden?

Het artikel wordt vanaf hier alleen maar vreemder. Van Dongen probeert de lezer iets duidelijk te maken over de speciale wijze waarop het bewustzijn de tijd waarneemt. Daarvoor haalt hij de interpretatie van Bohm erbij. Blijkbaar is van Dongen zich er echter niet van bewust dat hij hiermee het eerdere gedeelte van zijn artikel tegenspreekt: in de interpretatie van Bohm komt de collaps van de golffunctie helemaal niet voor, terwijl dat een cruciale rol speelde in Van Dongen's "definitie" van bewustzijn.

Hiermee komt eigenlijk Van Dongen's hele uitleg op losse schroeven te staan. Ofwel, zijn interpretatie van bewustzijn is fout, ofwel die van de tijdsbeleving. Of beide, natuurlijk. In ieder geval zijn ze in beide gevallen totaal niet wetenschappelijk ondersteund: experimenteel kunnen we (nog) geen verschillen zien tussen de Kopenhaagse interpretatie en die van Bohm, wat betekent dat ze tot die tijd vooral speculatief zijn. Dat Van Dongen dit over het hoofd ziet is funest voor zijn geloofwaardigheid. Ofwel de auteur begrijpt de materie niet voldoende, ofwel hij gaat er van uit dat de lezer toch te weinig van quantum-mechanica begrijpt om in te zien wat het probleem is.

Daarom hoef ik eigenlijk niet eens meer in te gaan op de nog vreemder ideeën in dit artikel. Zoals bijvoorbeeld het idee dat het geheugen verklaard dient te worden doordat effecten van quantum-verstrengeling ons bewustzijn verbinden met het verleden. Waarom het meer gangbare idee dat ons geheugen werkt als een soort van data-opslag niet voldoet is me volstrekt onduidelijk.

Aan het eind beweert Van Dongen zelfs dat het bewustzijn blijft voortbestaan na de dood. Toch apart voor een atheïst.

Al met al is dit artikel een goed voorbeeld van quantum-mystiek, het idee dat mystieke verschijnsels te verklaren zijn met quantum-mechanica. Het vertoont alle kenmerken: het negeert elke andere verklaring voor het verschijnsel, inclusief de mogelijkheid dat het verschijnsel veel alledaagser is dan je zou denken. Het presenteert speculatieve interpretaties alsof ze net zo algemeen geaccepteerd zijn als de rest van de quantum-mechanica. En ten slotte is het overduidelijk een poging om "bewustzijn" te voorzien van een wetenschappelijk sausje, zonder dat er sprake is van een gedisciplineerde, wetenschappelijke aanpak. Er blijft maar één vraag over: wat doet zo'n artikel op de site van een atheïstische beweging?

Quantum-mystiek

2009-06-18T23:27:00.000+02:00

Quantum-mechanica* beschrijft hoe materie zich gedraagt op hele kleine schaal - en dat is wezenlijk anders dan zoals de dingen zich gedragen op een meer menselijke schaal. Quantum-mechanica is zeer vreemd. Ik denk dat we bijvoorbeeld allemaal wel eens gehoord hebben dat volgens de quantum-mechanica licht zowel deeltjes als golven kunnen zijn. En dan hebben we het nog niet gehad over exotische zaken als quantum-tunelling en verstrengeling (entanglement). Quantum-mechanica is mysterieus, slechts weinig mensen weten wat het echt inhoudt, maar het werkt wel. Het feit dat je dit kunt lezen bewijst het: elke moderne computer zit vol met technologie die gebaseerd is op quantum-effecten.

Deze combinatie is precies wat quantum-theorie ook geschikt maakt voor misbruik om allerlei mystieke zaken mee te verklaren. Quantum-theorie wordt gebruikt om geloofwaardigheid te geven aan de meest uiteenlopende ideeën:

Bewustzijn wordt veroorzaakt door quantum-effecten

God gebruikte quantum-effecten om evolutie bij te sturen

Telepathie werkt via quantum-effecten

Via quantum-effecten kun je de wereld naar je hand zetten door het simpelweg te willen

Ik noem dit soort verklaringen "quantum-mystiek". De gedachtegang lijkt ongeveer als volgt te gaan: "Dit verschijnsel is mysterieus, quantum-mechanica ook, dus ze zullen wel wat met elkaar te maken hebben. Bewijs maar eens dat het niet zo is!"

Maar er zijn meer redenen die quantum-mechanica een favoriet maken bij het uitleggen van allerhande mysterieuze zaken. Hiervoor moet ik eerst wat uitleggen over quantum-mechanica - voor zover ik het zelf begrijp, uiteraard. Mochten er echte quantum-fysici meelezen, correcties en aanvullingen zijn natuurlijk altijd welkom.

Laat ik beginnen bij het beroemde dubbele-spleet experiment: een laser stuurt licht af op twee uiterst dunne spleten. Het is al langer bekend dat licht zich als golven kan gedragen. De spleten zijn zo smal en staan zo dicht opeen dat er interferentie tussen die golven optreedt. Aan de andere kant van de spleten is een scherm geplaatst, waarop het interferentie-patroon te zien is.

Het begint vreemd te worden als de lichtbron zo wordt afgesteld dat er maar één lichtpakketje, oftewel een foton, tegelijk wordt uitgezonden. We gebruiken dan een lichtgevoelig scherm, zoals een fotografische plaat. Elk foton komt uiteindelijk op het scherm uit en laat daar een enkel stipje achter. Maar wat blijkt? De stipjes vormen nog steeds hetzelfde interferentie-patroon. Hoe kan dat? Hoe weet dat foton waar het heen moet om in het patroon te passen? Hoe kan één deeltje nou met zichzelf interfereren? Is het deeltje dan door beide spleten tegelijk gegaan?

De quantum-mechanica geeft ons wiskundige vergelijkingen om precies te voorspellen hoe het patroon op het scherm eruit komt te zien. Deze vergelijkingen beschouwen de waarschijnlijkheid van de locatie van een deeltje als een soort van golf-verschijnsel. Wat we daarmee kunnen uitrekenen is de kansverdeling van de mogelijke uitkomsten van een experiment, in dit geval de positie van een stipje op het scherm. Het is dus niet te voorspellen waar een enkel deeltje terecht komt, maar als je maar genoeg deeltjes gebruikt wordt het patroon duidelijk.

De wiskunde van de quantum-mechanica geeft ons echter geen echte antwoorden op de bovenstaande vragen - we kunnen het wel berekenen, maar daarmee begrijpen we het nog niet echt. We willen graag weten hoe we dit moeten interpreteren, hoe we het een verhaal moeten geven waarmee het wel kunnen begrijpen.

Er zijn vele verschillende interpretaties. Eén van de meest gangbare is de zgn. Kopenhagen-interpretatie. Het idee is dat het foton geen vastgestelde positie heeft zolang het onderweg is, maar is als het ware uitgesmeerd over de hele waarschijnlijkheid-golf. Op deze manier kan het foton door beide spleten tegelijk en kan interferentie plaatsvinden. Pas als de foton bij het scherm komt, moet er een keuze gemaakt worden: het foton kan alleen maar één stipje maken. Volgens de Kopenhagen-interpretatie klapt dan de golffunctie ineen en wordt dan de positie van het foton aan de hand van de kansverdeling gekozen.

Zoals gezegd, dit is slechts een interpretatie, simpel gezegd een verhaaltje om de wiskunde wat mee aan te kleden, of om ons een beetje een beeld te geven. We weten namelijk niet wat er echt tussen laser en scherm gebeurt, want zodra we dat proberen te ontdekken, verandert het experiment. Dit is een ander belangrijk principe in de quantum-mechanica: een waarneming kan de uitkomst veranderen.

We kunnen bijvoorbeeld een detector plaatsen achter één van de spleten, om te ontdekken of het foton door de ene of de andere spleet gegaan is. Je zou dan misschien verwachten dat het foton tegen de tijd dat het bij de detector komt al door beide spleten gegaan is en dus gewoon een interferentiepatroon veroorzaakt. In werkelijkheid verdwijnt echter het interferentiepatroon. Een mogelijke interpretatie is dat als we weten door welke spleet het foton gegaan is, het dus niet door alle twee tegelijk gegaan kan zijn. Dus treedt er ook geen interferentie op. Een andere interpretatie is dat een deel van de golffunctie al bij de detector eindigt en dus niet meedoet in de interferentie.

En hier komen we eindelijk bij de quantum-mystiek. We weten niet wat het foton precies doet tussen de laser en het scherm. We kunnen dat ook niet weten, want zodra we proberen ergens anders te kijken verandert het experiment en krijgen we andere uitkomsten. Dit betekent dat quantum-mechanica de opening is waar velen naar gezocht hebben om hun favoriete verschijnsel in te duwen. Zo kun je beweren dat telepathie op quantum-effecten berust en dat zodra je het bestudeert, het verschijnsel verdwijnt. Het klinkt heel plausibel: het geeft een wetenschappelijk klinkende verklaring voor telepathie en het verklaart meteen waarom de wetenschap nooit overtuigend bewijs van telepathie heeft kunnen vinden.

Jammer dat ze er nooit bij zeggen op welk quantum-verschijnsel telepathie gebaseerd zou moeten zijn, of op welke manier we het quantum-effect zouden verstoren bij onze waarneming.

Sommigen gaan echter nog verder. Volgens sommigen is het niet zozeer wat je meet dat het resultaat beïnvloedt, maar bewustzijn zelf: pas als een bewuste geest de waarneming gedaan heeft, klapt de golffunctie pas écht ineen. Je begrijpt dat dit idee helemaal koren op de molen is van degenen die een verklaring zoeken voor hun favoriete onderwerp. Telepathie is ook hier een goed voorbeeld. Hier komt ook het idee vandaan dat je puur door iets maar graag genoeg te willen de werkelijkheid kunt veranderen. Sterker nog, sommigen beweren dat God de ultieme observator zou zijn, die ervoor verantwoordelijk is dat de gecombineerde golffunctie van het heelal op de door hem gewenste manier ineen klapt. Zonder dat je het ooit zou kunnen bewijzen, natuurlijk.

Slechts weinigen zullen echter toegeven dat dit allemaal maar speculatie is, geen wetenschap. Meestal wordt een en ander met volle overtuiging uitgesproken, alsof het allemaal wetenschappelijk vast staat. Ik vraag me af hoeveel zich bewust zijn van het feit dat het ineenstorten van de golffunctie geen bewezen wetenschap is, maar onderdeel van een interpretatie. Dit terwijl er verschillende interpretaties bestaan die helemaal geen ineenstorting van de golffunctie erkennen. Een populair alternatief is bijvoorbeeld de veel-werelden interpretatie, waarbij elke mogelijke uitkomst voorkomt in een serie van alternatieve werelden (deze is dan weer populair bij Science-Fiction auteurs). Een ander is het idee dat het deeltje niet is uitgesmeerd, maar gewoon een baan heeft, die dan weer wel wordt bepaald door de golffunctie. Het deeltje heeft daarbij voor ons verborgen eigenschappen, die bepalen welk van de mogelijke posities het inneemt in bijvoorbeeld een interferentie-patroon. Een voorbeeld hiervan is de interpretatie van Bohm.

Het is belangrijk om te begrijpen dat al deze interpretaties wiskundig allemaal op hetzelfde neerkomen. Ook komen ze allemaal overeen met wat we zien in experimenten. We hebben nog geen manier bedacht om te testen welke van de interpretaties we moeten kiezen (al wordt daar wel aan gewerkt). Volgens sommigen zouden we het dan ook voorlopig moeten houden bij de "shut up and calculate"-interpretatie, oftewel: kop dicht en rekenen. Daarvan weten we tenminste dat het werkt.

Dus als iemand je weer eens probeert te overtuigen dat hun favoriete verschijnsel gebaseerd is op quantum-effecten, wees je er dan van bewust dat quantum-effecten de ideale manier zijn om je idee een wetenschappelijk sausje te geven, zonder een groot risico te lopen dat iemand doorheeft dat het helemaal geen wetenschap is.

* Ik weet dat "Quantum" tegenwoordig eigenlijk als "Kwantum" gespeld moet worden, maar ik weiger koppig daaraan mee te doen. Hadden de taalkundigen maar moeten overleggen met de natuurkundigen.

Wat is er mis met wetenschap?

2009-06-02T09:00:00.001+02:00

Kennelijk ontbreekt er iets aan de wetenschap. Althans, dat is wat velen zeggen. Wetenschap biedt immers geen plaats aan homeopathie, handoplegging, astrologie, goden die zich met het dagelijks leven bemoeien, en nog vele andere paranormale en bovennatuurlijke zaken waar mensen graag in willen geloven. Waarom kan wetenschap niet gewoon open staan voor de mogelijkheid dat er meer is tussen hemel en aarde?

Het klinkt als een redelijke vraag. Waarom zou wetenschap al deze zaken bij voorbaat afwijzen, alleen maar omdat er wat bovennatuurlijke krachten bij betrokken zijn?

Zoals meestal ligt het toch wat ingewikkelder. De vraag hangt namelijk af van de aanname dat de wetenschap paranormale of bovennatuurlijke verschijnselen klakkeloos afwijst. Laten we die aanname dan eerst eens goed bekijken.

Wetenschap probeert een verklaring te vinden voor verschijnselen. Deze verklaringen worden dan weer getoetst aan experimenten en andere waarnemingen. Maar er zijn uiteraard vele mogelijke verklaringen, dus de wetenschap probeert de simpelste verklaring te vinden die klopt met de waarnemingen. Eén van de vuistregels is dat een verklaring zo min mogelijk ongefundeerde aannames moet hebben. Een plausibele verklaring die alleen gebruik maakt van reeds bekende verschijnselen heeft dus doorgaans de voorkeur boven een verklaring waarvoor onbekende krachten nodig zijn.

Je zou dus kunnen zeggen dat wetenschap inderdaad bovennatuurlijke krachten afwijst, want bovennatuurlijke krachten zijn immers per definitie onbekend aan de wetenschap. Maar daarmee ga je voorbij aan het feit dat de wetenschap in het verleden vaker onbekende krachten heeft bedacht om verschijnselen te verklaren, verschijnselen die niet te begrijpen waren met de tot dan toe bekende krachten. Denk dan bijvoorbeeld aan de zwakke en sterke kernkracht, die pas bedacht werden toen de sub-atomaire fysica resultaten opleverde die niet klopten met wat we tot dan toe wisten. Een recenter voorbeeld is donkere energie, waarvan we nog steeds niet precies weten wat het is en hoe het werkt, maar we hadden nou eenmaal een naam nodig voor wat het dan ook is wat de uitdijing van het heelal versnelt. Dus het introduceren van een nieuwe kracht is niet iets wat de wetenschap graag doet, maar soms kom je gewoon niet verder met wat je al had.

Dus er is helemaal geen reden dat de wetenschap niet ook een nieuwe kracht zou kunnen introduceren om een willekeurig paranormaal of bovennatuurlijk verschijnsel te verklaren.

Wat is dan het probleem? Waarom doet de wetenschap dit dan niet voor zaken als homeopathie, acupunctuur en mediums?

Omdat de wetenschap er nog steeds niet van overtuigd is dat deze verschijnselen wel echt optreden. En niet eens omdat de wetenschap het vertikt ernaar te kijken. Er zijn vele onderzoeken gedaan. De resultaten zijn echter doorgaans nogal zwak. Sterker nog, hoe strakker de studies geleid worden, hoe minder imposant de verschijnselen lijken te zijn. Het is veel waarschijnlijker dat er hier sprake is van mensen die zichzelf voor de gek houden - iets wat heel makkelijk is, zoals de wetenschap al wél heeft kunnen aantonen.

Ongetwijfeld zijn er mensen die dit lezen en direct de neiging krijgen om me allerlei artikelen te sturen van wetenschappers die het niet met me eens zijn. Bespaar je de moeite. Geloof me: ik weet dat die wetenschappers bestaan. Feit blijft dat het grootste deel van de wetenschap nog niet overtuigd is. En voordat je nieuwe krachten gaat introduceren, moet je toch eerst behoorlijk zeker weten dat dat ook echt noodzakelijk is.

Daar komt nog bij dat zelfs de mensen die wél geloven dat paranormale verschijnselen echt plaatsvinden het niet eens kunnen worden over hóe ze dan zouden moeten werken. De sterke kernkracht werd gevonden omdat iedereen het erover eens was dat iets moest zijn dat de kernen van atomen bij elkaar hield, tegen het afstotende effect van hun elektrische lading in. Ze wisten dus waar ze naar zochten. Voor de meeste paranormale verschijnselen, aan de andere kant, hebben echter zelfs degenen die erin geloven nog geen idee waar ze moeten beginnen met zoeken. De paranormale wetenschap wil maar niet van de grond komen.

De verklaring die je vaak hoort voor dit gebrek aan wetenschappelijke voortgang? Dat de wetenschap nu eenmaal niet geschikt is voor het onderzoeken van bovennatuurlijke zaken. De wetenschap bestudeert immers alleen natuurlijke oorzaken. Kennelijk bedoelen sommige mensen met "bovennatuurlijk" meer dan alleen "tot nog toe onbekend aan de wetenschap", zoals ik het tot nu toe stilzwijgen gebruikt heb. Kennelijk bedoelen ze echter eerder iets wat altijd buiten bereik van de wetenschap zal blijven, omdat het helemaal buiten de natuur staat.

Dus alweer mankeert er iets aan de wetenschap. Het ligt aan de wetenschap dat er geen bewijs gevonden wordt voor bovennatuurlijke verschijnselen.

Maar zijn verschijnselen als homeopathie, acupunctuur, telepathie, remote sensing, enzovoort, als ze echt bestaan, nou echt zo bovennatuurlijk, in de zin dat ze compleet buiten de natuur staan?

Natuurlijk niet. Al deze processen hebben uiteindelijk een wisselwerking met de natuurlijke wereld. Hoe zou dat ook anders kunnen? Alternatieve geneeswijzen worden bijvoorbeeld uitgevoerd door mensen. Uiteindelijk moeten ze ook een natuurlijk menselijk lichaam beïnvloeden. Dus als deze methoden echt werken, dan hebben de mechanismen die erbij betrokken zijn interactie met de natuurlijke wereld. Daarmee vallen ze dus toch minstens voor een deel binnen het werkgebied van de wetenschap. Er is verder ook geen reden om aan te nemen dat de wetenschap het spoor van zo'n mechanisme niet zou kunnen volgen, vanuit het bekende terrein naar het onbekende terrein.

Dus de wetenschap is helemaal niet ongeschikt voor het onderzoeken van paranormale of zelfs bovennatuurlijke verschijnselen. De argumenten van mensen die beweren van wel houden geen stand. Het is veel waarschijnlijker gewoon een smoes om niet te hoeven toegeven dat het bewijs voor een bepaald verschijnsel uiterst zwak is.

Daar gaat ons onderwijs

2009-05-12T12:52:00.005+02:00

In een vraaggesprek met nu.nl pleit ChristenUnie fractieleider Slob voor het onderwijzen van het scheppingsverhaal in ons onderwijs:

“Alsof er geen andere theorieën en ideeën bestaan. Er zijn meer opvattingen over het begin van deze aarde dan alleen maar die ene die nu toevallig zwart op wit in de lesboeken wordt afgedrukt", aldus Slob.

Hij heeft helemaal gelijk. Er bestaan vele theorieën en ideeën. Genesis 1 bijvoorbeeld. Of Genesis 2. Of de scheppingsverhalen uit de Hindoeïstische Veda's. Of van de oude Grieken, de oude Egyptenaren, de oude Noren, Perzen, Aboriginals, Inuit, Inka's en nog vele, vele meer.

Maar geen van deze verhalen is ook maar in de verste verte gelijkwaardig aan wat er "toevallig" in de schoolboeken staat: evolutie. Voor geen van die andere ideeën is ook maar het geringste bewijs. Geen ervan is het resultaat van anderhalve eeuw aan wetenschap.

Slob zegt ook:

“Ik vind het belangrijk dat kinderen breed weten wat er aan opvattingen leeft”, aldus het Kamerlid.

Maar Slob wil helemaal niet dat kinderen al deze ideeën onderwezen worden. Hij wil alleen dat zijn eigen geloof meer erkenning krijgt en gezien wordt als equivalent aan de wetenschappelijke opinie. Ik ben dit soort dingen wel gewend van Amerikaanse politici, maar ik hoopte dat de Nederlandse politici wel beter zouden weten dan met dit soort voorstellen te komen.

DutchSkeptic stelde voor een beleefd en redelijk mailtje te sturen, dus heb ik het onderstaande gestuurd:

Geachte heer Slob,

ik las van uw interview op nu.nl en ik vind dat u groot gelijk heeft over het onderwijzen van het scheppingsverhaal. Het is hoog tijd dat iemand dit durft te zeggen. Eindelijk iemand die begrijpt dat het belangrijk is dat kinderen ook te horen krijgen dat de wereld geschapen is door het Vliegende Spaghetti Monster. Het is belangrijk dat ze weten dat er meer is dan die saaie, degelijke wetenschap, met zijn nadruk op empirisch bewijs en onafhankelijke bevestiging. We weten immers allemaal dat de wetenschap misleid is door het valse bewijs dat het Vliegende Spaghetti Monster geplaatst heeft. Met uw steun kunnen we iedereen eindelijk de waarheid vertellen, zodat de kinderen daarna zelf kunnen beslissen wat echt waar is. Dank u wel,

Moge Zijn Sauzige Sliert u aanraken,

met vriendelijke groet,

Deen
http://denkeensechtna.blogspot.com

Volgens mij betoon ik precies het respect dat verschuldigd is voor zo'n voorstel. Mocht ik antwoord krijgen, wat ik niet echt verwacht, dan voeg ik het hier toe.

Fouten in schoolboeken

2009-04-18T22:31:00.005+02:00

In de brochure "Evolutie of Schepping?" staat een hoofdstukje over "Fouten in schoolboeken". In mijn bespreking van dat gedeelte vroeg ik mij af:

Waarom worden Haeckels tekeningen nog steeds gebruikt? Geen idee. Gemakzucht? Omdat er geen auteursrechten meer op rusten? Omdat biologieboeken geschreven worden door algemene biologen, niet door embryologen?

Vandaag vond ik een artikel wat misschien een antwoord geeft op deze vraag: nieuwe tekstboeken blijken voornamelijk uit gerecycled materiaal uit oude tekstboeken te bestaan. Nu gaat het artikel in kwestie voornamelijk over de Amerikaanse markt, maar ik vraag me af of de Nederlandse markt wel zo verschillend is.

De mens als kroon op de schepping

2009-04-12T18:58:00.000+02:00

Na de morele gevolgen van evolutie wil ik het over een ander gevolg van evolutie hebben dat tot conflicten met religie leidt: de heroverweging van de mens als kroon op de schepping.

Lange tijd werd de mens gezien als de kroon op de schepping. In de Bijbel is het immers duidelijk dat de mens afzonderlijk van de andere dieren geschapen is en een speciale plaats kreeg toebedeeld in de wereld.

Evolutie leidt echter tot een totaal ander beeld: de mens staat niet apart van het dierenrijk, maar maakt daar gewoon deel van uit. We delen een gemeenschappelijke voorouder met de chimpansees, niet meer dan zo'n 5 tot 7 miljoen jaar geleden. Veel van wat we voorheen als typisch menselijk zagen treffen we ook in zekere mate bij chimpansees aan: emoties, gebruik van gereedschappen en zelfbewustzijn.

Toch is het ook voor aanhangers van evolutie blijkbaar moeilijk om het beeld van de mens als kroon op de schepping op te geven. De afbeelding rechts is een goed voorbeeld. Voor veel mensen is dit hét beeld dat ze bij evolutie krijgen: een lineaire progressie van aap tot mens. Zo wordt evolutie dan ook vaak onderwezen, als een lineaire progressie van primitief ééncellig leven, via meercellig leven, gewervelde dieren, vissen, amfibieën, reptielen, zoogdieren, en apen, tot je uiteindelijk bij de mens uitkomt.

Het is vrij begrijpelijk om de mens centraal te zetten wanneer je naar evolutie kijkt. Uiteindelijk willen we graag weten waar we zelf vandaan komen. Ook is het begrijpelijk dat we onszelf uiterst speciaal vinden. Het schetst echter wel een beeld alsof de mens het ultieme resultaat van evolutie is.

Helaas werkt evolutie zo niet. Het pad dat tot aan de mens geleid heeft zit vol kronkels, maar misschien nog belangrijker, zit ook vol aftakkingen. Het loont de moeite ook eens naar wat van die aftakkingen te kijken. De gedachte dat de mens de kroon op de schepping is wordt dan een stuk moeilijker vol te houden.

Om maar eens wat te noemen, mensen zijn niet bijster snel. Een beetje viervoeter van formaat loopt ons er zo uit. Mensen zijn ook niet bijzonder sterk. Een wedstrijdje armpje drukken met een veel kleinere chimpansee verlies je gegarandeerd. De menselijke zintuigen zijn ook al niet bijster goed ontwikkeld. Vergelijk ons zicht maar eens met dat van een kat, of dat van een roofvogel, ons reukvermogen met dat van een hond, of ons gehoor met dat van een uil. En ten slotte is een groot deel van de leefruimte op aarde voor ons afgesloten, waar andere levensvormen wel kunnen komen. Vogels beheersen het luchtruim en vissen de oceanen. Goed, we zijn beter in communicatie, samenwerken en plannen maken dan andere dieren, maar om daardoor dan maar meteen de titel "kroon op de schepping" op te eisen? Intelligentie is slechts één van de vele paden van specialisatie die geprobeerd zijn in de natuur. We moeten nog maar afwachten of dit pad wel zo succesvol zal blijken te zijn op de lange termijn. Haaien houden het bijvoorbeeld al heel wat langer uit dan de mens. Om over het succes van insecten nog maar te zwijgen.

Hier zit dan ook het conflict tussen evolutie en theïstische evolutie. Theïstische evolutie is het idee dat God de hand heeft gehad in evolutie, ofwel door het in gang te zetten, ofwel door het steeds bij te sturen, met de bedoeling om de mens te scheppen. Misschien is "conflict" hier een wat te sterk woord, want dit idee is niet direct in tegenspraak met de wetenschap, zolang als we tenminste aannemen dat God zijn inmenging goed voor ons verborgen houdt. Maar er is ook weer geen echte reden om God in evolutie in te voegen.

Tenzij je natuurlijk gelooft dat de mens de wél kroon op de schepping is, het voorbestemde eindpunt van evolutie. Dat is de enige reden om God op deze manier in te voegen in de theorie van evolutie.

Sommigen vinden theïstische evolutie een duidelijk voorbeeld dat geloof en wetenschap harmonieus kunnen samengaan. Toch zie ik dit juist als een voorbeeld van de wrijving tussen geloof en wetenschap. Theologisch gezien is theïstische evolutie misschien wel een logisch idee: het past binnen de huidige wetenschappelijke kennis en je kunt toch nog geloven dat God de mens naar zijn beeld geschapen heeft. Maar vanaf de andere kant bekeken, ziet het er toch wat minder harmonieus uit: wetenschappelijk bezien is theïstische evolutie namelijk compleet nutteloos. Het voegt enkel een onnodige en onbewezen aanname toe ("de mens is de kroon op de schepping") en geeft daar dan een onbewijsbare verklaring voor ("God stuurde de evolutie"). Als je dit "harmonie" noemt, bekijk je de relatie wel heel erg van één kant.

Meer over moraliteit en evolutie

2009-04-12T14:12:00.001+02:00

Kort na mijn bericht over de morele gevolgen van evolutie kwam ik een artikel met de titel The end of philosophy tegen, geschreven door ene David Brooks. Het is niet bepaald een goed artikel, zoals we zullen zien, maar het is misschien een goede springplank om de discussie over moraliteit en evolutie voort te zetten.

De meeste mensen hebben een redelijk goed ontwikkeld gevoel voor moraal. De meeste mensen hoef je niet uit te leggen dat moorden slecht is. Zelfs als er geen wet tegen was geweest, zouden ze nog geen moord plegen. Wetenschappelijk onderzoek uit de psychologie en de sociologie wijzen zelfs uit dat we in de praktijk primair vertrouwen op dit gevoel voor goed en kwaad. In de meeste gevallen volgt rationeel nadenken pas achteraf. Maar waar komt dit gevoel voor goed en kwaad dan vandaan?

Niet uit de Bijbel, dat lijkt wel zeker. Neem bijvoorbeeld kindermishandeling. Volgens de tien geboden moet ook een kind dat mishandeld is hun ouders eren. Dit gaat compleet tegen ons gevoel voor moraal in. En terwijl wij mishandeling van weerloze kinderen door de mensen aan wiens zorg ze zijn toevertrouwd als één van de laagste misdaden beschouwen, is er echter geen gebod tegen kindermishandeling. Dit is slechts één voorbeeld, er zijn er vele. Uiteraard staat er ook veel in de Bijbel dat wel overeenkomt met ons gevoel voor moraal, anders was het boek nooit door velen gezien als een leidraad voor hun leven.

Een ander idee is dat dit morele besef geëvolueerd is, een idee dat al door Darwin geopperd werd. In mijn vorige bericht had ik al betoogd dat empathie en samenhorigheidsgevoel gunstige eigenschappen zijn voor een sociale soort als de mens. Het is goed mogelijk dat evolutie voor deze eigenschappen geselecteerd heeft. Maar het is duidelijk dat moreel besef ook een grote culturele component heeft - niet overal gelden dezelfde normen en waarden. Ook hier zou je kunnen spreken over een zekere evolutie, die niet genetisch maar cultureel van aard is. Culturen waarin de normen en waarden geen stabiliserende werking hebben zullen niet lang in stand blijven.

Uiteraard is dit soort morele evolutie allemaal nog lang niet zo goed onderbouwd als biologische evolutie. Normen en waarden fossiliseren immers niet. Toch is er veel steun voor dit idee binnen de wetenschap. Zo verklaart het waarom er variatie is in normen en waarden, maar ook waarom bepaalde sociale regels nagenoeg universeel zijn, zoals regels tegen diefstal en moord. Het verklaart ook waarom regels over gedrag binnen de groep vaak een stuk humaner zijn dan regels over gedrag tegen andere groepen: agressie binnen de groep is nadelig voor de groep, maar agressie tegen andere groepen kan de groep voordeel opleveren. Zo keurt bijvoorbeeld de Islam geweld af, maar wordt kennelijk een uitzondering gemaakt voor ongelovigen.

Terug naar David Brooks. Hij accepteert in zijn artikel duidelijk de resultaten van wetenschappelijk onderzoek, die zeggen dat mensen voornamelijk hun evolutionair ontwikkeld gevoel gebruiken bij het nemen van morele beslissingen. In tegenstelling tot de mensen die denken dat evolutie tot onacceptabele normen en waarden leidt, denkt Brooks duidelijk dat evolutie tot redelijk goede normen en waarden leidt.

Hij maakt echter een grote fout wanneer hij zegt dat dat het einde van de filosofie zou betekenen, of het einde van rationeel nadenken over morele vraagstukken.

Gek genoeg maakt hij daarbij dezelfde denkfout als de mensen die evolutie verwerpen omdat ze denken dat evolutie het "recht van de sterkste" is: ook Brooks verwart is met zou moeten zijn.

Het feit dat we voornamelijk ons gevoel gebruiken voor morele vraagstukken en niet ons verstand, wil nog niet zeggen dat dat een goede zaak is. Het wil niet zeggen dat de gevoelsmatig genomen beslissingen ook echt moreel rechtvaardig waren. Als ons gevoel het altijd bij het rechte eind had, hadden we bijvoorbeeld helemaal geen wetenschap nodig.

We gebruiken vaak ons gevoel omdat we in de praktijk vaak geen tijd hebben om lang na te denken over een beslissing. Wanneer er echter wel tijd genoeg is, is het een goede zaak wel degelijk aandachtig na te denken over de mogelijke gevolgen van een beslissing. Ook kunnen we door kritisch na te denken (zowel vooraf of achteraf) besluiten onze gevoelens in een andere richting te ontwikkelen, zodat ons gevoel hopelijk volgende keer tot een betere beslissing zal leiden. Je zou zelfs kunnen zeggen dat we moreel verplicht zijn regelmatig ons morele gevoel eens kritisch te bekijken.

Ter afsluiting nog een laatste reden waarom het artikel van Brooks niet echt geweldig is. Nadat hij beschreven heeft wat de wetenschap ontdekt heeft over hoe we moraliteit gebruiken in het dagelijkse leven, waar sluit hij zijn artikel mee af? Dat deze feiten een nieuwe uitdaging zouden moeten vormen voor de wetenschappers. Volgens mij weten ze dat al - waren die feiten niet van dezelfde wetenschap afkomstig?

De morele gevolgen van evolutie

2009-04-06T09:00:00.003+02:00

Veel bezwaren tegen evolutie hebben uiteindelijk weinig tot niets met wetenschap te maken. Uiteindelijk zijn de bezwaren meestal terug te leiden op de conflicten tussen evolutie en bepaalde religieuze ideeën. Zo spreekt evolutie bijvoorbeeld een letterlijke interpretatie van Genesis 1 en 2 rechtstreeks tegen.

Nu had ik al gezegd dat de meeste Christenen er niet meer zoveel moeite mee hebben om de Bijbel niet letterlijk te interpreteren, maar voor anderen heeft dit ernstiger gevolgen: als de Bijbel niet langer de autoriteit is op het gebied van de oorsprong van het leven, dan is ze ook niet langer de autoriteit op het gebied van moraliteit. Dus als ze de Bijbelse schepping moeten vervangen door evolutie, dan moeten ze ook de Bijbelse moraal vervangen door de evolutionistische moraal: het recht van de sterkste. Aangezien dit compleet onacceptabel is, moet evolutie dus verworpen worden en zelfs met alle mogelijke middelen bestreden worden.

Dit argument tegen evolutie is waar ik het in dit artikel over wil hebben. We zullen zien dat er vele redenen zijn waarom dit argument geen stand houdt.

Allereerst wil ik even opmerken dat de beoordeling van de waarheid van een fenomeen (in dit geval evolutie) aan de hand van de ongewenstheid van zijn gevolgen (in dit geval onaanvaardbare normen en waarden) een drogreden is (beroep op consequenties). Als dat niet zo was, dan zou ik moeten accepteren dat Sinterklaas bestaat, omdat ik anders zelf de cadeautjes moet kopen.

Ook wil ik even kort stilstaan bij de autoriteit van de Bijbel. Als de Bijbel geen autoriteit blijkt te zijn voor het ontstaan van het leven, is dit dan ook een reden om de Bijbel ook te verwerpen als morele autoriteit? Op zichzelf niet. Als ik in een boek over wereldgeschiedenis zie dat er veel dingen niet kloppen in het hoofdstuk over het oude Egypte, dan betekent dat niet noodzakelijk dat een later hoofdstuk over Perzië ook niet klopt. Het betekent natuurlijk wel dat ik de informatie in dat hoofdstuk extra kritisch zal lezen en het niet zonder meer zal accepteren tot ik nog meer over het oude Perzië gelezen heb in andere bronnen. Dus enige reden om zich zorgen te maken over de Bijbel als autoriteit in zijn algemeenheid lijkt me ook weer niet geheel onterecht. Maar daar wil ik hier verder niet teveel woorden aan vuil maken, dat is een heel onderwerp op zichzelf.

Waar ik het daarentegen wel over wil hebben is de volgende vraag: leidt evolutie nu echt tot zulke nare morele gevolgen? Daarvoor moeten we het eerst even over het "recht van de sterkste" hebben. Dit is een nogal ongelukkige vertaling van "survival of the fittest," wat op zichzelf al niet zo'n gelukkig gekozen zinsnede was. "Fittest" slaat hierin namelijk helemaal niet op wie het meest "fit" is in de zin van de beste lichamelijke conditie, maar op wie de beste "fit" heeft voor zijn omgeving, oftewel hoe goed een individu aan zijn omgeving is aangepast. En met "omgeving" bedoelen we niet alleen het landschap of het water, maar ook de plaats in de voedselketen en niet in de laatste plaats de andere individuen van dezelfde soort. Voor een groepsdier als de mens kan "fittest" dus betekenen dat een individu een sociaal en tot samenwerken geneigd karakter heeft, wat kan leiden tot een groter succes bij het grootbrengen van nakomelingen van de hele groep. Dus evolutie bestaat lang niet alleen uit het "recht van de sterkste", maar ook uit het "recht van de best samenwerkende".

Toch valt niet te ontkennen dat in de natuur de sterken wel vaak overwinnen ten koste van de zwakken en dat dat toch een belangrijk deel van evolutie is. Maar betekent dit dan ook dat als we evolutie als waar accepteren, dat we dan onze moraal hier ook op moeten baseren? Natuurlijk niet. De wetenschap die de evolutietheorie heeft ontwikkeld beschrijft hoe de natuur is, niet hoe die zou moeten zijn. Wij mensen hebben een intellect dat ons in staat stelt te kiezen om tegen de natuur in te gaan. We kunnen dus zelf kiezen of we toegeven aan onze neiging tot egoïsme, of dat we toegeven aan onze neiging tot het helpen van onze medemens. We hebben nu de welvaart en de technologie om zelfs de zwaksten in onze samenleving te helpen een menswaardig leven te leiden. Ook al zou dat tegen evolutie ingaan, geen weldenkend mens zal zeggen dat we hier dan maar mee moeten stoppen.

Uiteraard valt er nog veel meer over moraal te zeggen, maar dit artikel wordt al lang genoeg. Ik wil echter nog één ding toevoegen. Evolutie afwijzen niet omdat de bewijzen niet sterk genoeg zijn, maar omdat de gevolgen je niet aanstaan, is moreel geen sterke positie. Het betekent dat je liever je ogen sluit voor de werkelijkheid en jezelf voor de gek houdt dan de gevolgen het hoofd te bieden. Ik denk niet dat er een manier is om die houding moreel te verdedigen.

Nog wat links

2009-03-15T16:02:00.003+01:00

Nog even snel een paar links naar wat tegenstand van "Evolutie of Schepping" die ik vond tijdens een zoektocht op Google:

Stephen Poley

Een geannoteerde versie van de brochure

Beroep op kansrekening

2009-03-15T15:08:00.001+01:00

Een veelgehoord argument tegen evolutie heeft ongeveer de volgende vorm: "De kans dat een bepaald eiwit/DNA/een bacterie zich vanzelf vormt is extreem klein, dus evolutie kan niet waar zijn." Dit beroep op kansrekening is het onderwerp van dit artikel.

Eigenlijk heeft het ontstaan van het eerste leven weinig met evolutie te maken, want evolutie is een verklaring voor de diversiteit en complexiteit van het leven, niet van het ontstaan ervan. Zelfs als het allereerste leven door een god geschapen is, dan nog kan evolutie waar zijn, dus dit beroep op kansrekening zegt niets over evolutie. Zoals ik hier ook al zei is het ontstaan van leven het terrein van abiogenese.

Ik vermoed dat de verwarring ontstaan is doordat evolutie door velen gezien wordt als "het wetenschappelijke scheppingsverhaal", als tegenhanger van het Christelijke scheppingsverhaal. Abiogenese hoort dus ook bij dat "wetenschappelijke scheppingsverhaal". Dus laten we eens kijken of dit beroep op kansrekening ook enig gewicht in de schaal legt tegenover het huidige wetenschappelijke begrip van abiogenese.

Het argument gaat meestal ongeveer als volgt: gegeven een verzameling aminozuren, wat is de kans dat ze allemaal tegelijkertijd samenkomen op precies die manier dat ze een bepaald eiwit (of DNA, of zelfs een bacterie) vormen? Dat hangt natuurlijk af van op hoeveel manieren je die atomen kan rangschikken. Meestal worden daar schattingen voor gegeven en worden daar dan weer kansen uitgerekend. De precieze waarden maken niet zoveel uit, de conclusie is altijd dat de kans uiterst klein is en daarom is het onmogelijk dat het zo gegaan is.

Daar ben ik het mee eens. Ik heb er zelfs totaal geen problemen mee om dat toe te geven, want de wetenschap beweert ook helemaal niet dat het wél zo gegaan is.

In plaats daarvan denken wetenschappers die zich met abiogenese bezighouden dat de ontwikkeling van simpele aminozuren tot primitieve cellen zich stapsgewijs heeft voltrokken. De kansrekening van elk klein stapje kon wel eens heel anders zijn, waarmee de kansberekening voor de hele ontwikkeling ook heel anders kan uitpakken.

Laat ik het principe uitleggen aan de hand van iets wat we allemaal kennen: galgje. Om het makkelijker te maken voor de kansrekening (maar moeilijker voor de speler) doen we "galgje voor gevorderden" en gebruiken we de regel dat je elke letter apart moet raden. Dus als een woord twee keer een 'A' heeft, moet je ook twee keer een 'A' raden. In dit voorbeeld gaan we een woord van 10 letters raden.

Met 10 letters hebben we 26¹⁰ verschillende mogelijke combinaties. Dat zijn meer dan 141 triljoen mogelijkheden! Dat betekent dat als ik willekeurig 10 letters neem, dat ik een kans van 1 op 141 triljoen heb om het goed te raden. Ik zou het natuurlijk bij de eerste gok al goed kunnen hebben, maar dat is niet echt waarschijnlijk. Als ik elke tien seconden willekeurig een combinatie van 10 letters kies, dan verwacht ik dat het me een kleine 45 miljoen jaar kost om het juiste antwoord te vinden. Dus kan ik het woord nooit raden.

Maar je voelt natuurlijk al aan dat dat niet klopt. Dit is een stukje kansrekening dat geen enkele rekening houdt met de regels van galgje: ik hoef niet alle 10 letters tegelijk te raden, maar mag letter voor letter raden. Elke letter die ik correct raad blijft staan. Ik hoef dus niet steeds opnieuw te beginnen. Zelfs als ik compleet willekeurig letters raad, kan ik verwachten het woord te raden in 10×26 pogingen, in plaats van 26¹⁰ pogingen. Dat is beduidend minder! En dan heb ik nog niet eens gebruik gemaakt van het feit dat de meeste van de 26¹⁰ combinaties geen zinnige woorden vormen, of dat bepaalde letters of combinaties vaker voorkomen dan andere, waarmee ik makkelijker letters kan raden als ik er al een paar goed heb. Het zou me verbazen als het me niet zou lukken binnen een paar minuten elk willekeurig woord van 10 letters te raden.

Wat heeft dit met de kansrekening zoals die is toegepast op abiogenese te maken? Net als in het voorbeeld van "galgje voor gevorderden" geldt dat er voor abiogenese heel andere resultaten uitkomen als je eenmaal rekening houdt met de regels van het spel. De regels van de chemie bepalen welke combinaties van atomen en aminozuren zinnig zijn. Ook is geen enkele reden om aan te nemen dat moleculen in één enkele reactie gevormd worden. Het is veel waarschijnlijker dat complexe moleculen ontstaan uit een hele serie van chemische reacties. Elk tussenstadium is vergelijkbaar met een letter in galgje die blijft staan als je hem eenmaal geraden hebt. Het aantal pogingen dat nodig is om een serie reacties te laten verlopen is dan een stuk kleiner, want je hoeft niet steeds opnieuw te beginnen.

Uiteraard kennen we nog lang niet alle regels van het spel. De hoeveelheden mogelijke eiwitten en reacties zijn onvoorstelbaar hoog en we ontdekken er nog steeds meer bij. Toch is het nu al duidelijk dat de kansrekening op veel grotere kansen uit zal komen dan tegenstanders van evolutie/abiogenese ons willen doen geloven.

Zelfs dan nog kan de kans dat een bepaalde serie van reacties plaatsvindt zeer klein zijn. Dit betekent dat je dus nog steeds veel pogingen verwacht nodig te hebben om een bepaald eindresultaat te produceren. Maar hieruit kun je nog steeds niet afleiden of het mogelijk is of niet dat een bepaalde serie van reacties heeft plaatsgevonden. Daarvoor moet je ook kijken hoeveel pogingen je tot je beschikking had.

Daarbij moet je niet vergeten dat er vele pogingen tegelijk plaatsvinden. Er bestaan immers van elk soort molecuul vele exemplaren op aarde, biljoenen en biljoenen. Daarnaast had het leven ook miljarden jaren de tijd om te proberen de juiste reacties te vinden. Met al die moleculen, gedurende al die tijd, is het misschien zelfs onvermijdelijk dat er uiteindelijk bepaalde series van reacties optreden en er bepaalde moleculen ontstaan.

En daarom is het beroep op kansrekening een kansloos argument tegen abiogenese. De kansberekening zelf houdt geen rekening met de regels van de chemie en komt dus op een compleet verkeerd getal uit. Daarnaast garandeert het enorme aantal moleculen en de uiterst lange tijd dat de aarde bestaat dat zelfs uiterst kleine kansen met bijna zekerheid een keer vervuld worden.

De verlokking van complottheorieën

2009-03-14T08:00:00.002+01:00

Na mijn bericht over de falsifieerbaarheid van de evolutie wilde ik het eens over complottheorieën hebben. Er bestaan er vele, maar ik noem er slechts een paar:

De Amerikaanse regering heeft de aanslagen van 11 september 2001 zelf in scene gezet.

De Joden en/of de VN hebben de gaskamers verzonnen om meer sympathie voor Israël te kweken.

De maanlanding is opgenomen in een studio in Hollywood.

De Amerikaanse luchtmacht verbergt de wrakstukken van een buitenaards ruimteschip dat gecrasht is in Roswell.

En natuurlijk: evolutie is een onderdeel van de atheïstische wetenschappelijke gemeenschap, die de waarheid van de schepping systematisch onderdrukt in hun poging religie uit te bannen.

Wat hebben deze theorieën met elkaar gemeen? In alle gevallen is er sprake van verregaand bedrog, dat tot nu toe goed geheim gehouden is, op een paar vage aanwijzingen na. In alle gevallen zijn de verdachten groepen die toch al niet vertrouwd worden, zoals de Amerikaanse regering, Joden, of atheïsten.

En in alle gevallen zijn ze compleet onfalsifieerbaar.

Ik zou zelfs willen zeggen dat complottheorieën het schoolvoorbeeld zijn van onfalsifieerbare theorieën. Alles wat je aanvoert om een complottheorie te ontkrachten kan immers afkomstig zijn van iemand die bij het complot betrokken is. En als hij niet direct bij het complot betrokken is, dan is hij toch zeker onder de invloed van het complot, of is hij op zijn allerminst simpelweg in het bedrog gestonken. Als zelfs dat niet werkt, dan kun je altijd nog zeggen dat je niet kan bewijzen dat er geen complot is. Je kunt immers niet bewijzen dat iets er niet is, je kunt nou eenmaal niet overal kijken.

Het bewijsmateriaal dat wordt gepresenteerd om een complottheorie te ondersteunen is doorgaans vrij dubieus van aard. Veel bewijs blijkt in de vorm van negatief bewijs te zijn: een fout in een officiële verklaring (zelfs als deze later recht gezet is), of een klein feit wat zich niet makkelijk laat verklaren, of een feit wat om een andere reden nooit duidelijk is geworden. Hele lijsten van dit soort "bewijs" worden er verzameld, alleen maar om aan te tonen dat het "officiële" verhaal niet klopt. Zelden zul je bewijs krijgen die aantoont wat er dan wél gebeurd is. En als je dat al krijgt gaat het meestal om vage foto's, niet te controleren verklaringen, of verklaringen die elkaar regelrecht tegenspreken.

Waarom geloven dan toch zoveel mensen in complottheorieën? Soms kan een complottheorie emotioneel beter aanvaardbaar zijn dan de waarheid. Bijvoorbeeld, voor veel sympathisanten met de Nazi-ideologie is het moeilijk te verteren dat de Nazi's in de tweede wereldoorlog systematisch miljoenen mensen de dood in gejaagd hebben. Het is veel prettiger voor hun om te geloven dat het gewoon een propaganda-praatje is van de "Zionisten". Of het was gewoon te moeilijk om te bevatten dat een zootje ongeregeld uit Afghanistan toch zo gecoördineerd waren dat ze twee airliners het WTC binnen konden vliegen.

En soms is een complottheorie gewoon veel leuker dan de werkelijkheid. Buitenaardse wezens zijn toch veel spannender dan een experimentele militaire ballon?

Maar als je met aanhangers van complottheorieën in discussie gaat, kan een ander aspect je eigenlijk ook niet ontgaan: de aanhangers beschouwen zich stuk voor stuk als sceptici, maar vooral als mensen die niet voor de gek gehouden kunnen worden. Zij zijn immers in staat om door het bedrog heen te kijken en de waarheid te zien: het is een complot. Door deze ego-boost komt het blijkbaar niet bij ze op dat juist de gedachte dat zij immuun zijn voor bedrog ervoor zorgt dat ze in het bedrog van een complottheorie terecht zijn gekomen en deze ook niet meer los kunnen laten.

Aanhangers van complottheorieën zijn echter geen echte sceptici, maar pseudo-sceptici. Een echte scepticus zou doorhebben dat een complottheorie niet falsifieerbaar is en daarom niet de moeite waard om er veel geloof in te hechten.

Uiteraard zou het kunnen dat één of meer van de bovengenoemde complotten toch waar is. Per slot van rekening zijn er in het verleden ook echte complotten gevonden. Dus misschien worden we in het geheim al door de illuminati geregeerd. Misschien dat onze gedachten al gelezen kunnen worden, of op afstand gemanipuleerd. Maar tot er concreet bewijs is, laat ik de aluminium hoedjes voorlopig even links liggen, als je het niet erg vindt.

Evolutie onfalsifieerbaar?

2009-03-07T00:32:00.002+01:00

Een goede theorie is falsifieerbaar. Dat wil zeggen dat als de theorie niet klopt, dat er een manier moet zijn om daar achter te komen. Dus als ik zwaartekracht wil verklaren met onzichtbare elfjes die objecten naar elkaar toe duwen, en die hun magische krachten gebruiken om niet ontdekt te worden, dan heb ik een onfalsifieerbare theorie bedacht. Er bestaat geen enkel mogelijk bewijs dat tot een tegenstelling van deze theorie leidt, want al het mogelijk tegenbewijs wordt prima verklaard doordat de elfjes ons met hun magie voor de gek houden. Schelmse wezentjes, die elfjes.

Een vaak gehoorde klacht van de wat beter opgeleide tegenstanders van evolutie is dat evolutie ook niet gefalsifieerd kan worden. De redenatie komt erop neer dat elke keer als er verschijnselen gevonden worden die niet binnen de evolutie-theorie lijken te passen, dat er dan een nieuwe uitleg gevonden wordt, zodat het ineens toch weer past. Bijvoorbeeld, het feit dat pauwen zulke opvallende staarten hebben past niet lekker bij natuurlijke selectie: roofdieren kunnen daardoor de pauwen makkelijker zien, terwijl de pauw door zijn lange staart niet eens meer behoorlijk kan vliegen. Dit verhoogt de overlevingskans van een pauw niet bepaald, dus hoe kan natuurlijke selectie het ontstaan van pauwen verklaren? Hiervoor werd seksuele selectie toegevoegd aan natuurlijke selectie: de vrouwtjes kiezen de mannetjes met de mooiste staarten als partners, dus blijven alleen de mooie staarten over in de nakomelingen.

Dus liever dan natuurlijke selectie te falsifiëren en dus te verwerpen, is er wat nieuws verzonnen, is de kritiek.

Is deze kritiek terecht? Ik denk van niet. Stel dat je net hebt ontdekt dat alles wat je omhoog gooit in een mooi boogje weer naar beneden valt. Je bent zelfs al zover dat je precies kan uitrekenen welke vorm dat boogje heeft, afhankelijk van de hoek en de snelheid waarmee je een object omhoog gooit. En keer op keer kloppen je berekeningen met het boogje wat je waarneemt.

En dan loop je naar buiten, je hoort lawaai boven je en je kijkt omhoog, waar een vliegtuig in een rechte lijn over komt zetten. Niks naar beneden vallen. Niks boogje.

Wat doe je dan? Loop je naar binnen en verfrommel je al je aantekeningen, want er klopt duidelijk niets van je theorieën en je berekeningen? Of zou je kunnen denken dat je theorieën best wel goed waren, maar dat er misschien bij het vliegtuig iets anders aan de hand is? Dat er misschien een extra effect bestaat waar je nog niet aan had gedacht?

Dit is precies wat er gebeurde met de verklaring voor pauwen. Het bestaan van pauwen met overdreven grote en kleurrijke staarten bewees niet dat natuurlijke selectie verworpen moest worden, het toonde enkel aan dat natuurlijke selectie niet de volledige verklaring voor evolutie was. De aanvullende verklaring van seksuele selectie verklaarde wel hoe pauwen aan hun extravagante staarten komen. Maar om seksuele selectie werd niet geaccepteerd enkel en alleen omdat het een tekortkoming in de evolutietheorie opgevulde. Seksuele selectie als verklaring heeft zijn eigen bewijs nodig. Dat bewijs is makkelijk genoeg te vinden, bijvoorbeeld door pauwen te observeren en te zien dat de vrouwtjes inderdaad de voorkeur geven aan de mannetjes met de meest indrukwekkende staarten. Op basis van dit en ander bewijs is seksuele selectie geaccepteerd als een geldige verklaring voor het ontstaan van pauwenstaarten en vele andere vreemde lichaamsvormen in de natuur.

Blijkbaar bestond er dus bewijs dat aangaf dat de evolutietheorie niet compleet was. Het is nog steeds denkbaar dat er bewijs gevonden wordt waarop we de evolutietheorie moeten aanpassen of uitbreiden. Sterker nog, dat gebeurt dan ook regelmatig. Alleen dit feit geeft al aan dat de bewering dat evolutie niet gefalsifieerd kan worden onjuist is.

Ook bevat evolutie geen ingebouwd antwoord op alle mogelijke kritiek. De theorie was onvolledig, en moest worden uitgebreid met nieuwe verklaringen. Dit is meerdere malen gedaan en zal nog wel vaker gebeuren ook.

Het basis-idee van evolutie staat echter nog fier overeind: evolutie wordt voornamelijk veroorzaakt door overerving van eigenschappen met modificaties aan de ene kant en natuurlijke selectie aan de andere. Er is tot zover geen enkele reden geweest dit idee te verwerpen. Wel hebben we vele extra effecten die invloed hebben op evolutie ontdekt: niet alleen seksuele selectie, maar ook bijvoorbeeld genetische drift, of laterale gen-overdracht. Daarmee is ons begrip van evolutie nu een stuk vollediger dan het begrip dat Darwin had. De theorie is duidelijk aangepast aan nieuw bewijs en heeft daarmee bewezen te voldoen aan de criteria van falsifieerbaarheid.

Reacties

2009-02-25T11:44:00.002+01:00

Ik werd er door Gerdien en later ook door Henk op gewezen dat de woord verificatie niet werkte, zodat er geen reacties konden worden achtergelaten. Dat is natuurlijk niet de bedoeling, zonder reacties heeft een blog weinig zin, dus ik heb de verificatie maar uitgezet. Mocht je eerder vergeefs geprobeerd hebben een reactie achter te laten, hoop ik dat je het nu nogmaals wilt proberen.

Wetenschap in ons onderwijs

2009-02-24T22:27:00.001+01:00

Wie het debat tussen evolutie en creatie een tijdje gevolgd heeft, kan niet anders dan concluderen dat er bij een groot deel van de bevolking een te beperkt begrip van wetenschap is. In een vorig artikel had ik het over één mogelijke oorzaak: het conflict tussen geloof en evolutie. Dit conflict heeft ongetwijfeld geleid tot weerstand tegen evolutie en zelfs wetenschap in het algemeen, op zijn allerminst in bepaalde orthodox-religieuze kringen. Maar ik denk dat er nog andere mogelijke oorzaken zijn aan te wijzen - en ons onderwijs is zeker niet vrij van blaam.

Wat is er dan mis met ons onderwijs? Geven we dan geen les meer in natuurkunde, scheikunde en biologie? Natuurlijk wel. Men is zich er wel degelijk van bewust dat je in de moderne maatschappij niet zonder een zekere basiskennis van de wetenschap kunt. Daarom wordt ervoor gezorgd dat we zoveel mogelijk feitjes leren en zelfs wat formules leren hanteren. Ook het doen van metingen wordt niet vergeten.

Maar leren we hiermee wetenschap? Nee, niet noodzakelijk. Wat we voornamelijk leren op school is de kennis die door wetenschappers is opgedaan. Waar in mijn ogen veel te weinig aandacht aan wordt besteed, is leren hoe je zélf wetenschap kunt bedrijven. School zou veel meer aandacht kunnen besteden aan de wetenschappelijke methode zelf.

Uiteraard bedoel ik daarbij natuurlijk de bekende cyclus van de wetenschappelijke methode: je observeert een verschijnsel, waarvoor je een verklaring zoekt. Aan de hand van je observaties stel je een hypothese op. De hypothese leidt dan tot een voorspelling. De volgende stap is het opzetten van een experiment om die voorspelling te testen. Tenslotte wordt de hypothese verworpen, aangepast, of voorlopig aangenomen, afhankelijk van de resultaten van je experiment. De meeste van jullie zullen dit wel weten.

Maar dit is niet genoeg. Op een goede school en bij een goede leraar zal dit wel aan bod komen, maar er wordt te weinig oefening in gegeven. Een proef in een scheikundeles zal bijvoorbeeld vaak bestaan uit een soort recept dat je stap voor stap moet volgen, en de hypothese is vaak al gegeven. Dit leert je echter niet hoe je je experiment moet ontwerpen, zodanig dat je de grootste kans hebt aan te tonen of je hypothese klopt of niet.

Wat helemaal weinig aan bod komt, in mijn ervaring, zijn de menselijke factoren die een rol spelen in de wetenschap. Zo zijn weinigen zich bewust van het feit dat wij mensen bij voorkeur zoeken naar bewijs wat onze ideeën bevestigt, en hebben we sterk de neiging om bewijs dat onze ideeën ontkracht te negeren of te vergeten. Als je dus wilt leren hoe je je experiment moet opzetten, is het goed om hier rekening te houden en zelfs te proberen tegen deze neigingen in te gaan. De krachtigste experimenten zijn daarom vaak juist die experimenten die ontworpen zijn om een theorie te ontkrachten, niet de experimenten die een theorie bevestigen. Om te begrijpen hoe de wetenschap werkt, moet je dus weten hoe wetenschap probeert te corrigeren voor de menselijke tekortkomingen.

In zijn algemeenheid zou ik eigenlijk ook willen dat scholen meer tijd besteden aan het onderwijzen van kritisch denken, dan aan het vergaren van kennis. Uiteraard is kennis ook belangrijk, maar zonder het vermogen de kennis kritisch te analyseren is kennis weinig waard. Wanneer je echter in staat bent kritisch na te denken, ben je in staat je hele leven door te leren.

Eén manier waarop scholen dit zouden kunnen doen, is door meer aandacht te besteden aan logica en dan vooral het herkennen van logische fouten, drogredenen en andere oneerlijke argumenten. Ik denk dat er weinig bestaat dat je beter kan beschermen tegen het geloven van allerlei misinformatie. Wanneer je op de hoogte bent van het onjuist gebruiken van zaken als autoriteits-argumenten, ongeldige tweedelingen, omkeren van de bewijslast en vele, vele anderen, zul je ze ineens overal herkennen: in reclames, in de politiek, maar ook in de argumenten tegen evolutie, tegen Global Warming, of tegen de Holocaust.

Tot slot wil ik nog twee tekortkomingen noemen van hoe wetenschap in ons onderwijs behandeld wordt. De eerste is dat er naar mijn idee te weinig aandacht besteed wordt aan de onderlinge verbanden in de wetenschap, het wetenschappelijke web. Alle wetenschappen zijn onderling verbonden, via allerlei links, soms overduidelijk en soms verrassend. Niet alleen zou meer aandacht hieraan mensen meer doordringen van de manier waarop de wetenschappen elkaar ondersteunen en versterken (denk aan evolutie en geologie, bijvoorbeeld), maar het geeft ook het idee dat er een wijds landschap van wetenschap bestaat, waarin altijd meer te ontdekken is en altijd wel iets wat je interesseert. Ik denk dat dit veel stimulerender werkt dan te proberen de wetenschap in afzonderlijke vakgebieden te snijden en de onderwerpen in hokjes proberen te stoppen.

Aan het laatste punt wat ik wil noemen zou ik wel een heel apart artikel kunnen wijden, want het is een beetje een stokpaardje van mij: Ik vind dat we af moeten van het idee dat wetenschap moeilijk is. Dit geldt natuurlijk vooral voor de exacte wetenschappen, en misschien vooral ook voor wiskunde.

Mensen krijgen aan de ene kant te horen dat wetenschap alleen voor studiebollen is, terwijl het aan de andere kant als volkomen acceptabel beschouwd wordt om er niet goed in te zijn - en vaak zelfs stoer gevonden wordt. Hierdoor zullen veel mensen snel afhaken als het niet meteen makkelijk gaat.

Het ergste is nog dat sommige leraren het ermee eens lijken te zijn dat wetenschap moeilijk is, en denken dat je "er een hoofd voor moet hebben". Zulke leraren hebben dan ook doorgaans moeite met hun vak uit te leggen aan de leerlingen die het niet snel genoeg oppakken, wat tot nog meer uitval leidt.

Overigens lijken vooral meisjes nog het meest te lijden te hebben van deze effecten. Van meisjes wordt immers vaak al helemaal niet verwacht dat ze wetenschap snappen. Ik moet zeggen dat ik wel het idee heb dat dat langzaam aan het verbeteren is, maar het zou van mij best wat sneller mogen.

Dus het onderwijs kan wel een paar verbeteringen gebruiken. Meer onderwijs in de wetenschappelijke methode, niet alleen kennisoverdracht. Meer aandacht aan kritisch denken. Meer aandacht voor het totaalbeeld van wetenschap, in plaats van hokjesdenken. En vooral, meer stimulatie van wetenschap en minder ontmoediging. Zal dit het gebrek aan begrip voor wetenschap in de maatschappij oplossen? Vast niet. Onderwijs is zeker niet de enige invloed op jongeren, en waarschijnlijk niet eens de grootste invloed. Maar het zou wel een stap in de goede richting kunnen zijn.

Hij is binnen

2009-02-23T20:38:00.008+01:00

Daar is hij dan. Na lang wachten zat hij vandaag met de andere junk mail in een plastic jasje.

Wat me bij het openen meteen opviel is dat ze toch wat wijzigingen hebben aangebracht. Vervelend genoeg voor mijn blog hebben ze bijvoorbeeld alle "Denk na!" blokjes vervangen door "Om over na te denken!" blokjes. Nou ja, "denk eens echt na" is nog steeds geen verkeerd motto. Ik denk ook niet dat het nodig is om terug te gaan en in al mijn oude berichten hiervoor aan te passen.

Verder lijken de wijzigingen vooral cosmetisch. Een plaatje hier en daar is anders, eentje erbij, eentje verdwenen. En natuurlijk wat mooie kleurtjes erbij. Opvallend afwezig zijn trouwens de twee plaatjes waarin hartjes met pijlen verbonden zijn met God, zoals je hier nog kunt zien, op bladzijde twee en zeven. Misschien dat ze die toch net te ver vonden gaan.

De inhoud is echter niet wezenlijk aangepast en bevat nog steeds dezelfde misinformatie en weglatingen. Bijvoorbeeld wordt bovenaan bladzijde 6 nog steeds beweerd dat de leeftijd van aardlagen een veronderstelling van evolutie is, zonder zelfs maar te suggereren dat er zoiets als geologie bestaat.

Mocht je behoefte hebben om wat meer met je folder te doen dan hem gewoon bij het oud papier te gooien, misschien heeft terugnaarjemaker.nl wel een goede suggestie: stuur hem gewoon terug!

Het conflict tussen evolutie en geloof

2009-02-15T19:27:00.001+01:00

Inleiding

Binnen de wetenschap wordt evolutie algemeen geaccepteerd als de belangrijkste theorie binnen de biologie. Toch wordt evolutie door velen nog steeds als controversieel gezien. Het valt niet te ontkennen dat religie de voornaamste reden daarvoor is. Het gaat dan met name om het tussen conflict evolutie en schepping, of tussen evolutie en geloof in God.

Hoewel ik me tot nog toe op de wetenschappelijke kant geconcentreerd heb, ontkom ik er denk ik nu niet meer aan om wat te schrijven over het conflict tussen evolutie en geloof. Waar komt dit conflict vandaan? En hoeft dat conflict er ook te zijn?

Dit kon wel eens een lang artikel worden...

Geloof in God of niet?

Om dit maar meteen uit de weg te ruimen: De evolutietheorie dwingt je niet te kiezen tussen geloven in God en niet geloven in God. Het valt niet te bewijzen dat God niet bestaat, niet door evolutie en niet door wetenschap in het algemeen. Dit is dus niet de bron van het conflict, al zijn er aan beide zijden van de discussie mensen die zich hier blijkbaar niet van bewust zijn.

Scheppingsverhaal of evolutie?

De evolutietheorie dwingt je echter wel te kiezen tussen evolutie of het scheppingsverhaal van de Bijbel. Eigenlijk is het niet de evolutietheorie zelf die je dwingt te kiezen, maar alle bewijzen uit de paleontologie, geologie, anatomie, genetica, enzovoort, die Genesis 1 en 2 rechtstreeks tegenspreken. Evolutietheorie is alleen maar een overkoepelende verklaring die uit al die bewijzen is gedestilleerd.

Dus als je gelooft in een zeer letterlijke interpretatie van de Bijbel, dan hebben we hier al een zeer sterke bron van conflict. Sommige mensen zijn bereid grote delen van de werkelijkheid te ontkennen, om maar vast te kunnen houden aan deze letterlijke interpretatie. Toch wil ik niet al te lang bij deze groep stil staan, want het gaat hier om een minderheid van de gelovigen, al is het wel een luidruchtige minderheid. Het lijkt me juist interessanter om eens niet naar deze extremisten te kijken.

Theïstische evolutie

Een grote meerderheid van gelovigen heeft helemaal geen onoverkomelijke problemen met een niet-letterlijke interpretatie van de Bijbel, waarbij een groot deel van de verhalen symbolisch gelezen moet worden. Deze zienswijze bestond ook al eeuwen voor Darwin zijn Origin of Species schreef. Mensen uit deze groep hebben dan ook weinig moeite met het integreren van evolutie in hun geloof en komen uit op theïstische evolutie: als God de schepper van alles is, dan is God ook de drijvende kracht achter evolutie. Waarschijnlijk is evolutie gewoon het middel dat God gebruikte voor de schepping van de mens. Ik heb dit zelf overigens ook geruime tijd gedacht.

Conflict opgelost? Voor sommigen wel, maar als je dieper doordenkt over de implicaties, merk je dat er toch nog steeds conflicten zijn.

Hoe maakte God precies gebruik van evolutie om de mens te scheppen? Eén opvatting is dat God gedurende de hele geschiedenis van het heelal continu ingreep in de evolutie, om constant de evolutie bij te sturen om bij de mens uit te komen. Maar deze opvatting geeft weer een nieuw conflict: als God almachtig en alwetend is, waarom deed hij dat dan in één keer goed, in plaats van voortdurend te moeten sleutelen? En kon hij geen meer liefdevol mechanisme van schepping bedenken dan de evolutie, met zijn strijd voor het bestaan en zijn massa-uitstervingen? Het is ook vervelend dat we nog nooit bewijs hebben gevonden van het direct ingrijpen van God, al hebben velen dat wel geprobeerd. Intelligent Design is bijvoorbeeld de meest recente poging hiertoe.

Een tweede opvatting is dat God aan het begin der tijden de natuurwetten opstelde en daarna het heelal in beweging zette. Door zijn almacht en alwetendheid wist hij dat dat uiteindelijk zijn gewenste resultaat zou opleveren: de mens. Dit is waarschijnlijk de populairste opvatting van de twee, want het past heel mooi met zowel evolutie als de Big Bang theorie voor het ontstaan van het heelal. Het andere mooie van deze opvatting is dat de wetenschap (nog) niet zover in het verleden van het heelal kan doordringen, dus we kunnen niet bewijzen dat het niet zo gegaan is. Ook hier blijft er echter een conflict over, want dit schetst een beeld van een God die het heelal heeft geschapen en er daarna zijn handen vanaf trok, niet van een God die zich actief voor ons interesseert en zich met ons leven bemoeit. Uiteraard blijft ook nog steeds het bezwaar dat de almachtige en liefdevolle God blijkbaar geen vriendelijker methode kon bedenken dan evolutie.

Het is dus duidelijk dat er nog steeds conflicten zijn. Je kunt ze makkelijk oplossen door aan te nemen dat God niet almachtig of alwetend is, of zelfs niet liefhebbend, maar ik denk dat weinigen daartoe bereid zijn.

Cognitieve dissonantie

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat deze conflicten onoplosbaar zijn. Eén mogelijkheid is het conflict gewoon negeren: cognitieve dissonantie. Het conflict is nu klein genoeg geworden dat een persoon in twee beelden van God tegelijk kan geloven: aan de ene kant in een God die alleen aan het begin der tijden de Big Bang veroorzaakte, aan de andere kant in een God die zich persoonlijk met je leven bemoeit. Veel mensen die dit doen zijn zich er nauwelijks van bewust en schakelen moeiteloos heen en weer tussen de twee beelden. Zo zullen sommigen zonder te blikken of te blozen het bestaan van een persoonlijke god proberen te verdedigen door de redelijkheid aan te tonen van een god die de Big Bang veroorzaakt heeft.

Het hogere plan

Een andere optie is het vaak gehoorde argument dat God een hoger plan heeft dat wij niet kunnen begrijpen. Bijvoorbeeld, God is liefde, maar als God vond dat een pijnlijk proces als evolutie nodig was voor de schepping, dan had hij daar vast een goede, diepere reden voor. Dit lost het conflict volkomen op, natuurlijk, en elk mogelijk toekomstig conflict ook. Je hebt nu immers een beeld van God dat zich aanpast aan elke situatie, want wat je ook waarneemt, het moet altijd deel van Gods plan zijn.

Dit is een volkomen valide beeld van God. Daarmee heb je natuurlijk wel een flinke verschuiving van je beeld van God gemaakt. In plaats van een duidelijk omschreven God, met duidelijk omschreven eigenschappen en doeleinden, heb je nu een God die niet te begrijpen en niet te voorspellen is. Deze vorm van God is dus niet meer geschikt om verklaringen voor de wereld te geven. Omgekeerd kan je dus ook niet meer de vorm van de wereld gebruiken om het bestaan of karakter van God aan te tonen.

Het grote voordeel is wel dat deze God ook niet te ontkrachten is, terwijl deze nog steeds troost kan bieden en zou hij ook nog steeds kunnen heersen over het hiernamaals. Deze visie van God is dus ook vrij populair.

Conclusie

Dus is er een conflict tussen geloof en evolutie? Het antwoord moet "ja" zijn. We hebben gezien dat er nog steeds mensen zijn wiens beeld van God in strijd is met de feiten uit de evolutie. Dus er is wel degelijk een conflict gaande. Dit conflict is al aan de gang sinds Darwin zijn boek publiceerde. En omdat voor veel mensen hun geloof een belangrijk onderdeel is van hun identiteit, waardoor ze hun religieuze opvattingen niet makkelijk aanpassen, zal dit conflict nog wel hele een tijd door woeden.

Hoeft dat conflict er ook te zijn? Nee, want we hebben ook gezien dat het niet noodzakelijk is om een conflict te hebben tussen een geloof in God en een acceptatie van evolutie.

Zolang je bereid bent om je beeld van God aan te passen, tenminste, want één ding is duidelijk: telkens is het beeld van God aangepast aan het beeld dat de wetenschap van de wereld schetst, niet andersom. Ook degenen wiens religieuze opvattingen geen moeite met evolutie hebben, zullen moeten toegeven dat evolutie een grote invloed op hun geloof gehad heeft.

Daarom denk ik ook dat wetenschap en geloof nooit volmaakt in harmonie zullen leven. Het is bijna onvermijdelijk dat er nieuwe ontdekkingen gedaan worden die tot nieuwe spanningen zullen leiden. Het is net zo onvermijdelijk dat uiteindelijk het geloof weer zal worden aangepast aan de wetenschap. Het lijkt me dus niet terecht om vol te houden dat geloof en wetenschap in harmonie kunnen bestaan.

Prettige Darwin Dag!

2009-02-12T12:10:00.001+01:00

Vikingen: zeerovers of avonturiers?

2009-02-07T10:53:00.002+01:00

Even geen evolutie vandaag. Een tijd geleden besprak ik het hoofdstuk in de brochure "Evolutie of Schepping" over soorten wetenschap, waarin getracht werd evolutie als een historische wetenschap af te schilderen. Daarnaast werd er gesuggereerd dat historische wetenschappen inherent onbetrouwbaar zijn. Dit met het idee om aan te tonen dat evolutie inherent onbetrouwbaar is ("Je was er niet bij"). Het mag duidelijk zijn dat de argumenten hiervoor aan alle kanten rammelden.

Eén deel van het hoofdstuk heb ik toen overgeslagen: het stukje over de Vikingen. Ik had al twee artikelen aan het hoofdstuk gewijd en werd het eerlijk gezegd een beetje zat, maar ik loop sindsdien al met het idee om toch wat over de Vikingen uit te wijden. Een opmerking van Drakan, die blijkbaar in Denemarken woont, bracht me ertoe er eindelijk maar eens aan te beginnen.

Wat schrijven de auteurs van "Evolutie en Schepping precies?"

Bijvoorbeeld:
In Zweden kijken de kinderen heel anders naar de “Noormannen”(Vikingen) dan hier in Nederland. Voor ons waren de Noormannen zeerovers die onze rivieren opvoeren om te plunderen en te roven. De kinderen in Zweden lezen over de “Vikingen” als dappere avonturiers die grote schatten verzamelden.

De strekking van het citaat is duidelijk: de Zweden hebben een heel ander gezichtspunt dan de Nederlanders over de Vikingen en dus komen ze tot een tegengestelde conclusie.

Helaas zullen we zien dat deze regels van een vergelijkbare bedenkelijke kwaliteit zijn als de rest van de brochure. Allereerst moet je je bedenken dat "Vikingen" en "Noormannen" niet helemaal hetzelfde zijn. Het woord "Viking" verwees naar een zeeman of krijger die op overzeese expeditie ging. Lang niet alle Noormannen werden dan ook Viking; de meesten bleven thuis om het land te verbouwen, te handelen, enzovoort. In de loop van de tijd werd echter het woord Viking in het populair taalgebruik steeds meer gebruikt om de hele beschaving mee aan te duiden.

Maar er is nog een andere vraag die je jezelf moet stellen: Is de conclusie van de Zweden en de Nederlanders wel zo tegengesteld?

Nee dus. De Vikingen waren beide: zowel plunderaars als dappere zeevaarders, veroveraars zowel als handelaren. De meeste mensen weten wel van de plunderingen van de Vikingen, maar niet iedereen weet bijvoorbeeld dat het handelsnetwerk van de Vikingen zich uitstrekte tot Rusland, het Middellandse Zee-gebied en zelfs het Midden-Oosten. De Vikingen waren uiterst kundige zeevaarders en navigators. Vikingse ontdekkingsreizigers hebben zelfs de kust van Noord-Amerika bereikt, lang voor Columbus dacht dat hij in India was geland. Eigenlijk zouden ze in de Verenigde Staten Leif Eriksson-dag moeten vieren, niet Columbus-dag.

De Vikingen waren echter ook weer geen lieverdjes. Een niet onbelangrijk deel van hun handel bestond bijvoorbeeld uit slaven. En een deel van hun expedities waren inderdaad niet meer dan plundertochten, hoewel ze ook delen van Groot-Britannië, Ierland en Frankrijk (Normandië!) gekoloniseerd hebben (wat ook niet altijd vreedzaam ging).

Dus we hebben hier niet te maken met twee tegengestelde conclusies, maar met twee aspecten van dezelfde beschaving. Waarom leren kinderen in Nederland dan wat anders over Vikingen dan kinderen in Scandinavië? Eigenlijk is dat antwoord heel simpel. Van alle aspecten van de Vikingen werd Nederland het meest beïnvloed door de plunderingen. Scandinavië, aan de andere kant, werd juist veel meer beïnvloed door de handel die gedreven werd en de schatten vanuit alle uithoeken van de wereld waar de Vikingen mee thuis kwamen. Voor jonge kinderen moet je het nog niet te ingewikkeld maken, dus het is niet meer dan logisch dat kinderen alleen de aspecten bestuderen die de grootste invloed had op de geschiedenis van hun eigen land.

Als de kinderen ouder worden en zich voor geschiedenis interesseren, kunnen ze makkelijk meer te weten komen over de Vikingen. Dan zullen ze erachter komen dat er nog veel meer aspecten aan de Vikingen zaten dan ze misschien wel dachten. Ook hebben ze dan de leeftijd om de verschillende nuances beter te begrijpen.

Eigenlijk begaan de auteurs van "Evolutie of Schepping" hier dezelfde fout als in hoofdstuk 5, Een paar feiten: D, Fouten in schoolboeken: ze beoordelen de wetenschap op wat er in schoolboeken staat. Schoolboeken mogen dan een beperkt beeld geven, maar de wetenschap bestrijkt wel degelijk het hele spectrum van de Viking beschaving.

En dat is wat me nog het meeste dwars zit. Er zijn zoveel interessante aspecten aan de Vikingen om te ontdekken, zoveel nuances om uit te zoeken. Wist je bijvoorbeeld dat veel Vikingen Christenen waren?

En dan doet "Evolutie of Schepping" alsof dat allemaal niet bestaat.

De brochure geeft de lezer de weliswaar opdracht "denk na", maar ze vergeten daarbij een tweede opdracht te geven. Zonder die tweede opdracht heeft nadenken alleen niet veel zin. Dus zal ik het maar zeggen: "Kijk om je heen en ontdek".

En nu?

2009-01-31T22:38:00.006+01:00

Wat nu? Ik heb de brochure "Evolutie of Schepping? Wat geloof jij?" van voor tot achter door gespit, en aangegeven waar de fouten zitten, of waar de auteurs misdadig veel weggelaten hebben. Oké, ik heb de achterpagina van de folder niet besproken, maar die vat gewoon samen wat er in de rest staat, dus ik denk dat je inmiddels zelf wel kunt bedenken wat er mis mee is, toch? Dus, wat nu?

Ik heb nog wel een paar puntjes uit de brochure waar ik misschien nog wel een artikeltje aan wil wijden (iemand nog interesse in Vikingen?). Ook heb ik onderweg nog wel een paar ideetjes opgedaan waar ik ook nog wel een paar artikels aan wil besteden. En daarna?

Daarna hou ik dit blog gewoon aan en zal ik daar af en toe wat artikelen aan toevoegen, als ik weer eens wat zie in de media of op het internet dat me daartoe aanzet. Voorlopig zal ik nog dicht bij het thema evolutie blijven, maar kijk niet vreemd op als het thema later langzaam zal verschuiven naar wat meer algemeen wetenschappelijke en sceptische onderwerpen, waaronder bijvoorbeeld helderziendheid en "alternatieve geneeskunde", net wat ik tegenkom. Ook deze onderwerpen zouden prima bij de titel van dit blog moeten passen.

Dus als je dit blog alleen las vanwege "Evolutie of Schepping" zal er waarschijnlijk niet zo heel veel nieuwe informatie voor je meer verschijnen en kan ik je alleen maar bedanken voor je aandacht tot nu toe en je veel plezier toewensen op andere blogs. Maar voor wie besluit te blijven lezen, zal ik mijn best doen meer interessant leesvoer te blijven aanleveren, misschien zelfs leesvoer dat je echt aan het denken kan zetten.

6. Conclusie

2009-01-31T17:06:00.001+01:00

Eindelijk zijn we dan aanbeland bij het laatste hoofdstuk van "Evolutie of Schepping", met de conclusies. Ik zal ze maar gewoon één voor één aflopen.

Het is technisch niet te bewijzen of de mens op aarde gekomen is door schepping of door evolutie, want het is een gebeurtenis uit het verleden.

Daar heb ik het al uitgebreid over gehad. Dit is grote onzin. Als dat zo was, dan kon geen misdadiger ooit meer veroordeeld worden en kon de forensische wetenschap z'n boeltje wel pakken. En waar zouden we dan archeologen en geschiedkundigen nog voor nodig hebben?

Geschiedenis wordt geschreven vanuit een bepaald standpunt, met een bepaald doel.

Volgens "Evolutie of Schepping" zijn geschiedkundigen blijkbaar een soort propaganda-schrijvers. Ik denk dat geschiedkundigen hier wel het een en ander tegen in te brengen hebben.

Overigens, zelfs al waren conclusie 1 en 2 geen onzin, dan nog werken deze argumenten net zo goed tegen de schepping: er was niemand bij de schepping en de schrijvers van de Bijbel schreven duidelijk vanuit een bepaald gezichtspunt en met een bepaald doel. Dus zelfs als je deze argumenten overtuigend vindt als argument tegen evolutie, dan nog zijn het geen argumenten voor schepping, laat staan voor een specifieke versie van het scheppingsverhaal.

In de schoolboeken voor het voortgezet onderwijs probeert men de evolutietheorie aannemelijk te maken. Daarbij gebruikt men feiten die helemaal geen bewijs zijn of zelfs onjuist zijn.

Hebben we het ook over gehad. Schoolboeken hebben inderdaad het doel de ideeën van de wetenschap over te brengen en aannemelijk te maken, niet om bewijs te leveren. Ongetwijfeld bevatten deze fouten, ze zijn per slot van rekening mensenwerk. Je kunt dan de boeken weggooien, of een brief naar de uitgeverij sturen met suggesties.

Denk eens echt na!
Welke aanpak is productiever? En welke aanpak lijken de auteurs van "Evolutie of Schepping" aan te hangen?

Overigens is het wel lef hebben om de evolutietheorie van fouten en misleiding te beschuldigen in een brochure die zo vol staat met misleiding en fouten...

U of jij hebt een keuze: geloven wat de evolutietheorie vertelt over de wordingsgeschiedenis van de mens of geloven wat in de Bijbel staat.

En zo zijn we weer terug bij af: in het allereerste hoofdstuk werd immers beredeneerd dat, omdat onze gedachten bepalen wat we zien, we kunnen kiezen hoe we naar iets kijken. Uiteraard werd niet genoemd dat de wetenschap juist ontstaan is om deze subjectiviteit zoveel mogelijk uit te bannen.

En alweer, zelfs als dit waar zou zijn, dan nog is dit geen argument dat je kan helpen de schepping boven evolutie te kiezen. Zoals het hier staat zou je haast denken dat je net zo goed een muntje kunt opgooien.

Maar nee, daar komen dan toch wat argumenten die de beslissing moeten leveren:

Geloof in de evolutietheorie betekent dat er geen antwoord is op belangrijke vragen als: Waar kom ik vandaan?, Waarom ben ik hier? en Waar ga ik heen als ik sterf?

Volgens mij is dit een symptoom van een verkeerd begrip van evolutie. De auteurs lijken evolutie te zien als een volledig wereldbeeld, zoals hun religie dat ook is. Het is duidelijk dat evolutie niet aan hun verwachtingen voldoet.

De evolutietheorie is echter niets meer en niets minder dan een verklaring voor de ontwikkeling van de diversiteit van het leven. Dat evolutie wordt afgeschreven omdat deze niet voldoet aan wat ze verwachten van een wereldbeeld, is zoiets als je broodrooster weggooien omdat het geen koffie kan zetten.

Geloven we in de Bijbel, dan zijn er wel antwoorden op die belangrijke vragen. Dan mogen we weten dat God uit liefde ons geschapen heeft en een plan met ons leven heeft.

Maar we weten nog steeds niet waar God vandaan kwam, waarom hij ons schiep, hoe hij dat deed, enzovoort. Eigenlijk hebben we dus nog steeds geen antwoorden.

De rest van deze pagina in de brochure heeft weinig tot niets met evolutie te maken en al helemaal niet met wetenschap. Of het een redelijke of onredelijke interpretatie van de bijbel is weet ik niet. Laat dat de theologen maar uitzoeken, ik heb hier geen kijk op en ga me er niet aan wagen. Als er mensen zijn met meningen over dit deel, laat ze gerust achter in de reacties, maar ik beperk me liever tot het bespreken van wetenschap.

Dus wat wordt het, evolutie of schepping? De afweging is kennelijk dat als je evolutie accepteert, dat je dan de schepping moet opgeven, en daarmee God. Er zijn echter voldoende mensen die het scheppingsverhaal niet meer letterlijk nemen, maar nog steeds in Christus geloven, dus misschien hoef je zelfs helemaal niet zoveel op te geven om evolutie te accepteren als je wel dacht.

Aan de andere kant, als je de schepping accepteert en evolutie verwerpt, dan moet je niet alleen bijna alles in de biologie verwerpen, maar ook de paleontologie, geologie, astronomie en natuurkunde verwerpen. Vergeet niet dat ook de computer voor je neus een product is van hetzelfde wetenschappelijk proces dat bijvoorbeeld radiometrische datering mogelijk maakte. Ben je werkelijk bereid om ook te ontkennen dat computers werken?

Evolutie of Schepping? Ik weet wat ik kies en ik weet ook waarom. En jij?

5. Een paar feiten: D. Fouten in schoolboeken

2009-01-25T20:12:00.003+01:00

Ah ja, de beruchte embryo tekeningen van Haeckel.

Denk na!
Welke reden zou dhr. Haeckel in 1879 gehad hebben om deze embryo’s zo te tekenen dat ze op elkaar lijken? En waarom zouden ze nog steeds gebruikt worden?

Eén vraag tegelijk: wat wilde Haeckel eigenlijk aantonen? Haeckel zag inderdaad verder bewijs voor evolutie in de overeenkomsten tussen embryo's van verschillende soorten, maar hij wilde vooral zijn eigen theorie overbrengen: Haeckel dacht dat een embryo tijdens zijn ontwikkeling alle stadia van evolutie doorloopt, als een soort film waarin je alle voorouders zou kunnen herkennen. Haeckel had namelijk gezien dat embryo's van gewervelde dieren in een vroeg stadium plooien hebben die zich bij vissen tot kieuwen ontwikkelen. Menselijke embryo's hebben gedurende een zekere periode nog een staart.

Helaas voor Haeckel had hij het toch fout. De eerste fasen van embryo's lijken veel minder op elkaar dan zijn tekeningen suggereren. Ook hebben nauwkeuriger waarnemingen vastgesteld dat organismen niet alle stadia doorlopen van hun afstamming. Of Haeckel bewust of onbewust zijn tekeningen zo gemaakt heeft dat ze meer overeen kwamen met zijn eigen ideeën is moeilijk te zeggen. Daarom is het zo'n belangrijk onderdeel van de wetenschap dat andere wetenschappers, die niet bevooroordeeld zijn, deze ideeën nogmaals testen.

Toch was Haeckel's werk niet compleet onzinnig. Andere wetenschappers uit die tijd, zoals Karl Ernst von Baer, bestudeerden ook embryo's en vonden ook opvallende overeenkomsten in embryonale ontwikkeling tussen gewervelde dieren.

Op zichzelf is het helemaal niet zo gek om te bedenken dat bij soorten die op elkaar lijken de embryonale ontwikkeling ook op elkaar lijkt, zelfs als je niet in evolutie gelooft. Waarom wordt embryologie dan toch als ondersteuning van evolutie gezien? Kijk eens naar het plaatje rechts van een menselijk embryo. Zie je de plooien onder het "hoofdje"? Deze worden kieuwbogen genoemd, omdat ze in vissen uitgroeien tot kieuwen. Waarom zouden menselijke embryo's die hebben? Ze worden duidelijk niet gebruikt om kieuwen te groeien. In plaats daarvan vormen deze plooien uiteindelijk een deel van ons gezicht, onze kaak en ons binnenoor.

Het idee is dat het mechanisme om kieuwbogen te vormen een deel is van het basis-ontwerp van alle gewervelde dieren en is overgeërfd van onze verre voorouders. Het mechanisme om de kieuwbogen vervolgens om te vormen tot kieuwen is echter in de loop van miljoenen jaren sterk aangepast om in plaats daarvan er ons gezicht mee te construeren. De evolutie van deze mechanismen is te zien door de embryonale ontwikkeling van vele soorten te bestuderen. Recent is daar ook DNA bewijs bij gekomen, waarbij gekeken wordt hoe verschillende genen de embryonale ontwikkeling aansturen. Het blijkt dat de genen die verantwoordelijk zijn voor het vormen van kieuwbogen in gewervelde dieren vrijwel hetzelfde zijn gebleven. De genen die echter verantwoordelijk zijn voor de verdere ontwikkeling van de kieuwbogen zijn juist veel meer veranderd.

Embryologie is dus een belangrijk onderdeel van biologie en van de evolutie theorie. Geen wonder dus dat we in schoolboeken over biologie tekeningen aantreffen waarin verschillende stadia van embryonale ontwikkeling van verschillende dieren worden vergeleken.

De tweede vraag: Waarom worden Haeckels tekeningen nog steeds gebruikt? Geen idee. Gemakzucht? Omdat er geen auteursrechten meer op rusten? Omdat biologieboeken geschreven worden door algemene biologen, niet door embryologen?

Ik ben niet bekend met de schoolboeken die tegenwoordig in middelbare scholen gebruikt worden, maar als er nog boeken zijn die illustraties gebruiken die inderdaad van Haeckel's werk zijn afgeleid, dan wordt het hoog tijd dat ze die aanpassen. Helaas lopen schoolboeken soms wat achter op de wetenschappelijke werkelijkheid, hoewel ik moet toegeven dat Haeckel toch al wel heel lang achterhaald zou moeten zijn. Andere auteurs, zoals Miller en Levine, auteurs van de meest gebruikte biologie boeken in de VS, hebben inmiddels hun illustraties aangepast.

Aan de andere kant moet je niet vergeten dat een tekening in een schoolboek geen bewijs is, niet voor evolutie, niet ertegen. Een tekening in een schoolboek heeft een heel andere functie: de tekening moet een principe duidelijk maken aan de lezer. In dit geval is dat het feit dat er overeenkomsten zijn in de embryonale ontwikkeling tussen verschillende soorten. Daarbij mogen best voorbeelden gebruikt worden die speciaal geselecteerd zijn om zo duidelijk mogelijk die overeenkomst aantonen, in plaats van voorbeelden waarin alleen experts de overeenkomsten kunnen aanwijzen. Ook artistieke vrijheden zoals het aanpassen van de oriëntatie en de schaal zodat ze allemaal overeenkomen zijn daarbij best toegestaan, zolang dit vermeldt wordt (wat Haeckel ook deed in zijn onderschriften).

Haeckel's tekeningen vervullen technisch gezien die functie. Dat neemt niet weg dat het inderdaad beter zou zijn om daarvoor meer accurate illustraties te gebruiken, zoals die van Miller en Levine hierboven, of misschien beter nog, foto's zoals hieronder.

Terug naar "Evolutie of Schepping". De auteurs geven hier een alternatieve serie illustraties die beter zouden kloppen met de werkelijkheid. Maar waar de auteurs Haeckel (terecht) bekritiseerden omdat hij illustraties koos die zo goed mogelijk op elkaar leken, lijken zij juist gekozen te hebben voor illustraties die zo verschillend mogelijk waren. Ze staan in allerlei verschillende hoeken gedraaid, de salamander is getekend in een fase waarin de dooierzak enorm is en het menselijke embryo is bijna niet meer te herkennen omdat ook daar de ~~placenta~~ dooierzak op het plaatje staat. Bovendien is er maar één fase in de ontwikkeling getekend voor elke soort. Klinkt een beetje als de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet.

Toevoeging: de illustraties van "Evolutie en Schepping" zijn getekend naar foto's door M.K. Richardson. Ik had je de link willen geven naar zijn artikel, maar zijn site is onder constructie. Wel heb ik een artikel gevonden dat zowel de foto's bevat, als een verdere uitleg waarom deze misleidend zijn. Ook de NCSE bespreekt Richardson's werk en laat zien hoe zijn werk verkeerd geïnterpreteerd is en via Jonathan Wells zijn weg gevonden heeft naar de literatuur van de Intelligent Design beweging. En nu duikt het idee dus weer op in lectuur van creationisten.

Uiteindelijk kan ik ze wel vergeven dat ze hun illustraties kozen om zo verschillend mogelijk te zijn, uiteindelijk willen ze met hun illustraties immers ook alleen maar een principe aantonen. Dit principe komt dan ook duidelijk over: "schoolboeken over evolutie bevatten fouten (misschien wel met opzet) en daarom is evolutie zelf onbetrouwbaar." Je hoort ze bijna zeggen "wat houden ze nog meer voor ons achter?"

Maar is het wel zo eerlijk om de evolutietheorie te beoordelen op de tekortkomingen van schoolboeken? Nee. Dat zou net zoiets zijn als het Christendom beoordelen op basis van de tekortkomingen van kinderbijbels. Net als dat een kinderbijbel nooit een complete en getrouwe afspiegeling kan zijn van de theologie, is een schoolboek nooit een complete en getrouwe afspiegeling van de wetenschap - en dat is dan ook hun doel niet.

5. Een paar feiten: C. Fossielen die door verschillende aardlagen heen steken

2009-01-24T19:30:00.000+01:00

Stukje 5 C in "Evolutie of schepping" bestaat bijna geheel uit een enkel "denk na" blokje:

Denk na!
De evolutietheorie veronderstelt dat de aardlagen gedurende miljoenen jaren gevormd zijn. Dat wil zeggen dat de onderste laag miljoenen jaren ouder is dan de bovenste laag. Hoe lang zouden die bomen dan geleefd moeten hebben? Of zouden de aardlagen toch anders ontstaan zijn?

Hiermee bestaat 5 C ook voor het grootste deel uit rechtstreekse leugens. De evolutietheorie veronderstelt helemaal niks over de vorming van aardlagen of de leeftijd ervan. Dit is het werkterrein van de geologie, niet biologie. De uitkomsten van geologisch onderzoek worden door de evolutietheorie enkel gebruikt als bewijsmateriaal voor de leeftijd van fossielen. Ik noem dit een leugen, want ik kan me niet voorstellen dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" nog nooit van geologie gehoord hadden. En ieder kind weet dat het weglaten van relevante informatie ook een vorm van liegen is.

Het is bijna niet voor te stellen hoeveel de auteurs hier hebben weggelaten: een hele tak van de wetenschap maar liefst. Ver voor Darwin ook maar geboren was werd er al actief onderzoek gedaan naar de lagen in de aarde. Zo legde Niels Stensen al in de 17^e eeuw al de grondbeginselen van de Stratigrafie vast, de leer die aardlagen bestudeert.

Aardlagen kunnen op vele manieren ontstaan. Het kan gaan om lava uit vulkanen, maar ook om sedimenten zoals zand en klei die door rivieren worden aangevoerd. Maar hoe weten we hoe oud ze zijn?

In sommige gevallen kun je gewoon terug tellen. Veel lagen, zoals varven (en zo leer ik weer eens een nieuw woord), worden jaar na jaar afgezet. Rivieren stromen bijvoorbeeld sneller in de winter en het voorjaar, maar langzamer in de zomer, dus worden er andere materialen meegevoerd en afgezet, afhankelijk van de seizoenen. Deze afwisseling van seizoenen kun je dan terugzien in de bodem, net als jaarringen in een boom. En net als bij jaarringen kun je ze gewoon tellen. Je weet dus hoeveel ouder de onderste laag is ten opzichte van de bovenste laag. Zo bestrijken de varven in Zweden bij elkaar al zo'n 13,200 jaar.

De beperking bij het laagjes tellen is duidelijk: je weet hoeveel ouder de onderste laag is ten opzichte van de bovenste, wat je alleen een minimale schatting van de leeftijd geeft. Je weet niet hoe oud de laag echt is. Tot radiometrische technieken beschikbaar werden, tenminste.

Om een voorbeeld te geven hoe dit werkt, kijken we naar uranium-lood datering. Deze methode is gebaseerd op het feit dat uranium-atomen langzaam vervallen tot lood. De snelheid waarmee dit gebeurt is bekend. In zirkoon, een veel voorkomend mineraal, kunnen uranium-atomen opgenomen worden. Zolang dit mineraal nog vloeibaar is, wordt lood juist afgestoten. Dus als zirkoon net gestold is, bevat het doorgaans geen lood, maar wel wat spoortjes uranium. Hoe ouder het zirkoon nu wordt, hoe meer van dit uranium vervalt tot lood, maar nu is het zirkoon hard, en blijft het lood ingekapseld.

Als je een stukje zirkoon hebt, dan kun je meten hoeveel uranium en hoeveel lood erin zit. Al dit lood is uranium geweest, dus je weet met hoeveel uranium je begonnen bent en hoeveel van het uranium tot lood vervallen is. Omdat we weten hoe snel uranium vervalt, weten we hoelang dit geduurd moet hebben en dus hoe lang geleden dit stukje zirkoon gestold is.

Behalve de verschillende varianten van de uranium-lood methode bestaan er nog veel meer radiometrische methoden, die allemaal zo hun voor- en nadelen hebben. Sommigen kun je alleen gebruiken tot een paar honderd duizend jaar oud, anderen zijn alleen toe te passen op bepaalde soorten gesteente, enzovoort. Maar doordat we zoveel verschillende methoden hebben, die elkaar ook nog overlappen in hun toepasbaarheid, kunnen we ze met elkaar vergelijken. Als je met de ene methode dezelfde resultaten krijgt als met de andere, en de resultaten kloppen ook nog eens met simpel laagjes tellen, dan kun je ervan uitgaan dat de methoden betrouwbaar zijn.

En dit zijn nog niet eens alle methoden om aardlagen te dateren. Begrijp je nu waarom ik "De evolutietheorie veronderstelt dat de aardlagen gedurende miljoenen jaren gevormd zijn" als een grove leugen beschouw?

Denk eens echt na
Waarom zouden de auteurs van "Evolutie of Schepping" het bestaan van een complete tak van de wetenschap weglaten?

O ja, ik zou bijna vergeten dat sectie 5 C van "Evolutie of Schepping" het had over versteende bomen die door verschillende aardlagen heen steken. Waarom zou dat een probleem voor evolutie zijn? Laat de geologen dat maar uitzoeken. En die hebben dat dan ook gedaan. In alle gevallen is het duidelijk dat er inderdaad een snelle begraving heeft plaatsgevonden, bijvoorbeeld door een modderstroom of een vulkaanuitbarsting. Er is niets in de geologie die dit uitsluit, en al helemaal niet in de evolutietheorie.

Wat veel vreemder is, is dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" deze verklaringen al geaccepteerd hebben. Althans, met het verschil dat zij een wereldwijde ramp blijkbaar een geloofwaardiger verklaring vinden dan een plaatselijke ramp.

5. Een paar feiten: B. Aardlagen

2009-01-24T15:22:00.001+01:00

Ik denk dat dit hoofdstuk de prijs krijgt voor de grofste onwaarheden in de brochure "Evolutie of Schepping". We zullen zien hoe de auteurs de feiten tegenspreken, maar vooral zullen we zien hoeveel informatie ze hebben moeten weglaten om hun verklaring ook maar enigszins plausibel te laten lijken.

Opvallend genoeg is op hun samenvatting van het standpunt van evolutie op zichzelf eigenlijk niet veel aan te merken. We zien inderdaad verschillende lagen in de aarde. De onderste lagen zijn het oudste en bevatten de meest primitieve levensvormen. Jongere lagen zijn daar bovenop gevormd en bevatten steeds meer complexe soorten. Dit is allemaal consistent met evolutie en de auteurs van "Evolutie of Schepping" proberen gelukkig niet eens dit te ontkennen.

Maar omdat ze deze feiten niet ontkennen, blijft er van hun "alternatieve verklaring" weinig over dat met de feiten klopt. Als namelijk alle fossielen door een enkele enorme natuurramp zouden zijn neergelegd, dan zou er immers maar één enorm dikke laag zijn, of hoogstens een paar dikke lagen. In plaats daarvan zien we enorme aantallen lagen, in vele diktes en in vele soorten materiaal. Nergens is dat mooier te zien dan in de Grand Canyon, waar een rivier gedurende miljoenen jaren zichzelf door vele lagen heen heeft geslepen.

De kleine diertjes en vissen worden het eerst bedolven.

Maar dat klopt niet. Ook in jonge lagen zien we namelijk kleine diertjes en vissen - alleen zijn dat moderne kleine diertjes en vissen. Maar die zien we dan weer niet in de oudste lagen.

Mensen en dieren vluchten zo goed mogelijk naar hoger gelegen terrein, maar verdrinken en tenslotte worden ook hun lijken bedolven door het zand.

Als de fossielen gesorteerd zouden zijn op basis van hoever een dier weg kon vluchten, dan zouden de fossielen niet boven op elkaar gesorteerd liggen, maar naast elkaar. En zelfs als op wat voor wonderlijke manier de fossielen van hoger op de hellingen bovenop de lager gelegen fossielen zouden schuiven, dan nog vraag je je af waarom Pterosauriërs, vliegende reptielen, altijd in diepere lagen gevonden worden dan zoogdieren die veel langzamer konden lopen.

Maar wat ze echt de das om doet, is wat ze weggelaten hebben. Zo vertellen ze ons niet dat de ordening van simpele levensvormen in de onderste, oudste lagen en complexe levensvormen in de bovenste, jongste lagen gaat niet alleen opgaat voor dieren, maar ook voor planten. De "geweldige natuurramp-theorie" verklaart niet waarom planten met bloemen alleen in de relatief jongere lagen gevonden worden, terwijl bijvoorbeeld varens in veel diepere lagen voorkomen. Dieren kunnen dan misschien vluchten, maar planten toch zeker niet.

Het is al snel duidelijk dat de natuurramp-theorie niet klopt met het beschikbare bewijs. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de andere grote leugen-door-weglating: we weten hoe oud de aardlagen zijn. Daar zal ik het uitgebreid over hebben in het volgende deel: 5 C. Fossielen die door verschillende aardlagen heen steken.

Denk eens echt na!
Wat voor soort ramp kan het geweest zijn die over de hele wereld in één keer fossielen heeft neergelegd - maar dan zo gesorteerd dat het precies klopt met de evolutietheorie? Is zo'n ongelofelijke ramp echt een simpele verklaring?

Is evolutie een geloof?

2009-01-13T21:36:00.001+01:00

De brochure "Evolutie of Schepping?" suggereerde het al, en een paar reacties op dit blog beweerden dit ook stellig: evolutie is een geloof. Maar is dit ook zo?

Nee.

Ik begrijp dat dat een nogal onbevredigend antwoord is, zowel voor de mensen die het met me eens zijn als voor hen die het met me oneens zijn, dus zal ik dit antwoord toelichten. Maar voor ik dat doe wil ik zeker weten dat we allemaal weten waar we het over hebben, dat maakt de discussie wat makkelijker.

Het probleem is dat het woord "geloof" zeer uiteenlopende betekenissen kan hebben. Wanneer je zegt, "Ik geloof dat het regent," bedoel je heel iets anders dan wanneer je zegt, "Ik geloof dat God mijn gebeden verhoort." Dus laten we het woordenboek er eens bijhalen:

ge·loof het; o -loven 1 het vertrouwen in de waarheid van iets 2 een vast en innig vertrouwen op God 3 godsdienst

Dat is duidelijk genoeg, denk ik. Het Christendom, bijvoorbeeld, is duidelijk een geloof: het is een godsdienst, het omvat een vast en innig vertrouwen op God, en omvat (onder meer) het vertrouwen dat Jezus is gestorven voor onze zonden. Raak op alle drie de betekenissen.

Goed, we weten nu waar we het over hebben. Hoe zit het dan met evolutie? Evolutie is geen godsdienst. Er is geen heilig boek, geen onaantastbaar dogma, geen priesters, geen profeet, geen ceremonies of rituelen, geen kerk. Ook schrijft evolutie geen leefregels voor. En nee, Darwin was geen profeet en zijn boek is geen dogma. Zoals ik al eerder heb gezegd, zijn zijn ideeën veelvuldig gecorrigeerd en aangevuld. Betekenis 3 valt dus af.

Evolutie is al helemaal geen vast en innig vertrouwen op God. Ik denk dat we het daar allemaal wel over eens kunnen zijn. Betekenis 2 valt dus ook af.

Blijft over betekenis 1. In die zin zou je evolutie misschien een geloof kunnen noemen: evolutie is het vertrouwen in de waarheid van voortplanting met wijzigingen en natuurlijke selectie als het belangrijkste mechanisme achter de verscheidenheid van leven.

Nu ik dus min of meer heb toegegeven dat evolutie toch een soort van geloof is (en ik zal me niet al teveel verbazen als ik daarmee buiten deze context geciteerd ga worden), waarom antwoordde ik aan het begin dan volmondig "Nee"?

Zoals we net gezien hebben, is het geloof in evolutie een heel ander soort geloof dan bijvoorbeeld het geloof in God, zelfs zo verschillend dat het wel heel vreemd is om evolutie een geloof te noemen. Bijvoorbeeld, strikt gesproken, volgens definitie 1, is "het regent nu buiten" ook een "vertrouwen in de waarheid van iets", maar dat ga je toch ook niet een "geloof" noemen? En dan maakt het nog niet eens uit of het echt regent of niet.

Waarom blijven dan toch zoveel mensen volhouden dat evolutie een geloof is? Wanneer mensen de opmerking maken dat evolutie een geloof is, gebeurt dat vaak in een context als, "evolutie is ook een geloof, net als geloof in God, dus wat maakt het dan uit welk geloof je volgt?" De "Evolutie of Schepping" brochure zegt in feite hetzelfde. Kennelijk is dit een manier om hun afwijzing van evolutie te verdedigen, of misschien wel een manier om anderen ervan te overtuigen om dezelfde keuze te maken.

Eigenlijk is dat een rare gedachtegang, als je er eens echt over nadenkt. Doet dat niet hun eigen geloof tekort, door hun geloof in een hogere macht op hetzelfde niveau te plaatsen als het aardse evolutie? En het is ook al geen goed argument om je keuze te verdedigen. Als het toch niet uitmaakt, waarom zou ik dan niet voor God kiezen? Waarom zouden zij dan niet voor evolutie kiezen? Of voor allebei? Of zouden ze het toch zelf niet geloven dat het niet uitmaakt?

5. Een paar feiten: A. Fossielen

2009-01-02T22:50:00.003+01:00

Een paar feiten? Dat valt nog te betwijfelen. Oké, er zitten feiten in die kloppen, maar veel kloppen er ook niet - en er zijn nog meer relevante feiten weggelaten. Ook hier zal ik meer tekst nodig hebben voor het rechtzetten van de fouten dan nodig was voor het maken van de fouten, dus zal ik mijn behandeling van secties A t/m D verdelen over meerdere berichten.

Laten we beginnen met sectie A: Fossielen. Ik zal jullie niet teveel vervelen met details over fossielen, want jullie zullen allemaal wel weten dat fossielen overblijfselen zijn van planten of dieren die in de bodem bewaard zijn gebleven.

Verreweg de meeste fossielen die gevonden zijn, zijn van soorten die nu niet meer voorkomen. Kennelijk zijn die inderdaad uitgestorven. Ook hier klopt de brochure. Ook zijn er inderdaad diersoorten die er nu vrijwel hetzelfde uitzien als miljoenen jaren geleden. Ik kan niet uitmaken wat er op het plaatje staat in de online versies van de brochure, maar ik kan er zelf ook wel een paar noemen: degenkrabben, coelacanths, krokodillen, bepaalde haaien en nog zo wel een paar.

Terug naar de brochure. Deze zegt:

Bij de evolutietheorie gelooft men dat de dieren zich in miljoenen jaren steeds verder ontwikkelden.

Hier gaat de brochure de mist in. De evolutietheorie "gelooft" dit niet. Dat dieren zich ontwikkelen is een feit, iets wat je kunt waarnemen. De evolutietheorie probeert te verklaren hoe dat heeft kunnen gebeuren (en tot nu toe met veel succes). Verder bevat het een tweede fout: het zijn niet de dieren zelf die zich ontwikkelen, maar de diersoorten. Klein maar belangrijk verschil.

Als we verder lezen in de brochure, komen we de volgende vraag tegen:

Denk na!
Bij welk geloof past het beste de vondst van fossiele dieren die precies gelijk zijn aan de dieren die nu nog leven?

Allereerst, evolutie is geen geloof. Ik heb onlangs een paar reacties gekregen die dat beweerden, dus ik zal in een volgend bericht dat idee eens aanpakken (update: zie "Is evolutie een geloof?").

Ten tweede, wat bedoelen ze met "precies gelijk"? Zelfs als het uiterlijk weinig tot niets veranderd is (en we vinden altijd kleine verschillen), wie zegt dat deze soorten er van binnen precies hetzelfde zijn? Van de coelacanth, bijvoorbeeld, hadden we alleen fossielen ouder dan 70 miljoen jaar, tot er sinds de jaren dertig verschillende levende exemplaren gevangen werden, die sprekend op de fossielen leken. Toch is het niet dezelfde soort: veel van de fossiele coelacanth waren zoetwatervissen (wat we weten doordat ze gevonden werden in aardlagen die door rivieren zijn afgezet) en de coelacanths die vandaag gevangen worden zijn zeevissen, die op ongeveer 100 meter diep leven. Daarnaast zijn er bijvoorbeeld verschillen in het aantal wervels.

Zo zijn er vele andere manieren waarop dieren uit het verre verleden weliswaar uiterlijk veel gemeen hebben met hun moderne tegenhangers, maar van binnen best behoorlijke verschillen kunnen hebben. Haaien bijvoorbeeld worden door mensen vaak als primitief gezien, maar ze hebben uiterst geavanceerde zintuigen, waarmee ze de kleinste concentraties bloed kunnen ruiken. Haaien kunnen zelfs de zwakke elektrische signalen van het zenuwstelsel van hun prooi detecteren. Hoezo primitief?

Ten slotte, dat er dieren bestaan die er bijna hetzelfde uitzien als dieren die miljoenen jaren geleden leefden, is niet in tegenspraak met evolutie. Wat veel mensen die de evolutie afwijzen niet lijken te begrijpen, is dat evolutie niet een proces is met een vaste richting en een vaste snelheid. In plaats daarvan is het een samenspel tussen genetische wijzigingen, zoals mutaties en kruising, en de omgeving. Als een wijziging gunstig uitpakt in de omgeving waarin een soort leeft, dan blijft deze wijziging bewaard, zo niet, dan zal de wijziging uitsterven. Verreweg de meeste wijzigingen zijn overigens min of meer neutraal (denk aan de kleur van je ogen, bijvoorbeeld). In sommige gevallen kan dat zelfs leiden tot een ontwikkeling die wij als "achteruit" zouden kunnen beschouwen: veel vissen die in grotten leven hebben bijvoorbeeld hun ogen verloren. Voor hun is dat echter gunstig: ze hebben er toch niets aan in het donker, terwijl het veel energie kost om ogen te groeien en te onderhouden.

Wat heeft dit allemaal te maken met soorten die er al miljoenen jaren hetzelfde uitzien? Simpel: hoe beter een dier is aangepast aan zijn omgeving, hoe groter de kans is dat een wijziging ongunstig is in die omgeving. Dus is ook de kans kleiner dat een mutatie gunstig is. Evolutie zal dan dus langzaam verlopen. Dit is precies wat we zien bij soorten die er al lang min of meer hetzelfde uitzien.

Pas als de omgeving verandert, zal evolutie in dit geval weer sneller verlopen. En als de omgeving sneller verandert dan dat een soort zich kan aanpassen, dan zal de soort uitsterven. Dit zijn allemaal voorspellingen van de evolutietheorie en ze zijn allemaal te testen.

Volgende keer ga ik het hebben over evolutie als "geloof", waarna ik verder ga met sectie B van hoofdstuk 5: aardlagen.

4. Wat gaat vanzelf?

2008-12-08T21:39:00.001+01:00

Dit is voor mij een ietwat vreemd hoofdstuk, omdat het de zaak van de auteurs van "Evolutie of Schepping" niet echt lijkt te ondersteunen. Ik denk dat ze willen zeggen dat evolutie toch niet zomaar vanzelf gegaan kan zijn, want het kost immers moeite om iets op te bouwen. Toch geven ze aan het eind het juiste antwoord: de energie voor evolutie komt uiteindelijk van de zon. Verbazend, maar ere wie ere toekomt, ze hebben zowaar iets goed.

Jammer alleen dat de auteurs hun juiste antwoord meteen weer teniet doen in hun "Denk na" blokje aan het eind van dit hoofdstuk:

Denk na!
De evolutieleer leert dat in het verleden een klein ééncellig diertje vanzelf ontstond. Uit dat dier ontstond geleidelijk vanzelf de mens. Klopt dit met wat je normaal om je heen ziet?

Evolutietheorie heeft weinig te zeggen over het ontstaan van het allereerste leven. Dit is het terrein van abiogenese, al zit er wel wat overlap tussen abiogenese en evolutie. Hoe het allereerste leven ontstaan is weten we niet precies, maar we weten wel dat het niet zomaar ineens van niets naar eencellig leven gegaan is, zoals dit blokje lijkt te suggereren. Ook dit proces ging waarschijnlijk geleidelijk en de wetenschap maakt behoorlijke vorderingen om te begrijpen hoe het gegaan zou kunnen zijn. Vermoedelijk vonden bijvoorbeeld veel van deze processen plaats in de buurt van vulkanische onderzeese heet-water bronnen, die de energie en de grondstoffen leverden voor de chemische processen.

Ik wil even stil staan bij het woord "vanzelf". Uiteraard wordt je kamer niet vanzelf netjes. Maar hij wordt toch ook niet vanzelf rommelig? Als je je kamer opruimt vlak voor je op vakantie gaat en je komt een paar weken later terug, is hij nog steeds netjes. Pas nadat je weer een paar weken in je kamer geleefd hebt, is het weer een zootje. Tenminste, zo gaat het bij mij meestal. Dat is dus niet "vanzelf"; het wordt een rommeltje omdat je bezig bent in je kamer, omdat je dingen overhoop haalt zonder ze weer terug te leggen.

Wat gaat dan vanzelf? Als ik een ijsblokje in de zon leg, dan zal deze vanzelf smelten. Of is dit niet vanzelf? De zon doet dit toch? Jawel, maar daar zit verder geen intelligentie of bedoeling achter, alleen maar simpele natuurkunde, dus in die zin zou je toch kunnen zeggen dat het vanzelf gaat. Is de zon vanzelf gaan schijnen? Zwaartekracht heeft de zon zover samengeperst dat de temperatuur en druk hoog genoeg werd voor kernfusie, dus in die zin ging dat vanzelf. Zo kun je terug redeneren tot je niet meer precies weet waarom iets zo is. Waarom is er zwaartekracht? Waarom zijn de wetten in het heelal zodanig dat kernfusie mogelijk is? Of zelfs stabiele materie? Is dat "vanzelf" zo gekomen? We weten het niet. Nog niet.

We zijn nu trouwens ver buiten het werkterrein van evolutie beland, in het werkterrein van de kosmologie, maar het is wel relevant voor de discussie over schepping. Hier is namelijk nog ruimte voor mystiek: misschien is alles wel zoals het is omdat een god het zo wilde, wie weet. Al kun je je afvragen of "omdat god het zo wilde" wel een beter antwoord is dan "ik weet het niet, maar we werken eraan". Ook al omdat je niet kunt weten welke god het dan zo wilde. We zijn nu namelijk ook ver buiten het terrein van de Bijbel.

Denk eens echt na!
Als evolutie waar zou zijn, wat verwacht je dan niet te zien, dat je wel om je heen kunt zien? Zou daar een andere verklaring voor kunnen zijn?

3. Soorten wetenschap (2)

2008-12-08T01:04:00.000+01:00

In het eerste deel over het "Soorten wetenschap" hoofdstuk, zagen we dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" een tweedeling maakten tussen "technische wetenschappen" en "historische wetenschappen". Het werd al snel duidelijk waarom de wetenschap zelf deze tweedeling niet gebruikt: deze tweedeling houdt geen stand als je even wat dieper nadenkt.

Waarom vonden de auteurs van "Evolutie of Schepping" het dan toch zo belangrijk om een heel hoofdstuk te besteden aan deze onzinnige tweedeling?

Laten we eerst de definitie van "historische wetenschap" er weer even bij halen:

Deze probeert te verklaren, hoe in het verleden iets gegaan is. De gebeurtenissen die voorbij zijn, kunnen niet herhaald worden. Het is mogelijk dat over een aantal jaren een gebeurtenis uit het verleden heel anders uitgelegd wordt dan nu. Het hangt er ook van af, vanuit welk standpunt men naar een gebeurtenis uit het verleden kijkt.

Hier laten de auteurs duidelijk doorschemeren dat "historische" wetenschappen minder betrouwbaar zijn dan "technische". Je kunt de experimenten niet herhalen. Een uitleg van een historische gebeurtenis kan veranderen in de loop van de tijd. Tenslotte hangt het af van welk standpunt je kijkt.

Dus "historische wetenschappen" zijn minder betrouwbaar. Pas in het "denk na" blokje aan het eind van het hoofdstuk wordt duidelijk waarom het nodig is om dat vast te stellen:

Denk na!
De evolutietheorie geeft een verklaring over iets dat miljoenen jaren geleden gebeurd zou zijn. Is dat een technische of een historische wetenschap?

De manier waarop deze vraag gesteld is - het is zelfs nauwelijks meer een vraag - geeft duidelijk aan wat de auteurs willen zeggen: evolutietheorie is een historische wetenschap. Ik had al eerder aangegeven dat dit niet helemaal klopt. Evolutie is niet zomaar gestopt, maar gebeurt nog steeds overal om ons heen (vraag ook maar eens aan onderzoekers die zich bezig houden met antibiotica).

Maar zelfs al zou evolutie een "historische wetenschap" zijn, dan nog kun je je afvragen of de kritiek op dit soort wetenschappen wel terecht is. Is het een probleem dat je geen experimenten kunt herhalen? Dat een uitleg kan veranderen? Of dat de uitleg afhangt van je gezichtspunt?

Hé, hadden we dat laatste niet al eens eerder gezien? Jawel, onze gedachten bepalen wat we zien. Ik zei toch dat het terug zou komen? Ik had al uitgelegd dat wetenschap juist probeert te corrigeren voor gezichtspunten en vooroordelen en dat geldt net zo goed voor geschiedenis als voor natuurkunde - of biologie. Dit punt kunnen we hier dus verder overslaan.

De overige twee punten hadden we nog niet besproken, dus laten we beginnen met experimenten. Nee, natuurlijk kunnen we de Tweede Wereldoorlog niet nog een keer afdraaien als een soort van film. We kunnen ook niet stuk voor stuk alle aanleidingen van de oorlog wegnemen om te zien of de oorlog dan nog steeds uitgebroken was, zodat we kunnen zien welke aanleidingen écht cruciaal waren. Dat is misschien jammer, maar het wil uiteraard nog niet zeggen dat we geen enkel idee hebben van wat deze oorzaken waren.

In andere situaties kunnen geschiedkundigen wel degelijk experimenten doen. Wil je weten of een pijl uit een Romeinse Ballista een metalen borstpantser kon doorboren? Bouw er eentje na volgens beschrijvingen en afbeeldingen uit de tijd, met materialen zoals de Romeinen die gebruikten. Maak ook een authentiek borstkuras en vuur daar wat authentieke pijlen op af. Presto, een geschiedkundig experiment dat je kunt herhalen.

Dat brengt ons bij het andere punt van kritiek dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" ons mee wilden geven over "historische wetenschappen" (en dus ook evolutie): dat een uitleg nog wel eens wil veranderen. Dit is echter geen nadeel, dit is juist goed. Meer begrip leidt tot nieuwe inzichten. Het zou ook een slechte zaak zijn als we geen fouten mochten herstellen. En dat er fouten gemaakt werden en nog steeds gemaakt worden wil niet zeggen dat we wetenschappen, "historisch" of niet, niet kunnen vertrouwen. Het zijn juist de wetenschappers die de fouten ontdekken en verbeteren. Het zou nog veel slechter zijn als we net deden of we alles perfect wisten.

Overigens is dit geen kenmerk dat uniek is voor "historische wetenschappen". Zelfs in de "technische wetenschappen", waarin men probeert uit te zoeken hoe iets werkt, is er vaak genoeg een nieuwe uitleg gegeven aan een verschijnsel, toen bleek dat de oude niet meer voldeed. Dit is juist de grote kracht van wetenschap: altijd op zoek naar een betere uitleg.

Ook is het veranderen van uitleg geen teken dat je de resultaten van de wetenschap niet kunt vertrouwen. Je kunt er bijvoorbeeld rustig van uit gaan dat Napoleon Bonaparte echt geleefd heeft. Op de punten waar ze wat minder zeker van zijn, zoals bijvoorbeeld hoe Napoleon stierf, zullen de meeste goede wetenschappers dit ook duidelijk aangeven, dus dan weet je dat je wat voorzichtiger moet zijn.

Dus, zelfs al zou evolutie een historische wetenschap zijn, dan nog wil dat niet zeggen dat er geen goede resultaten uit kunnen komen. En binnen de biologie is evolutie te vergelijken met Napoleon binnen de geschiedenis: zo goed als zeker, alleen een paar details zijn nog wat vaag.

Voorlopig heb ik even genoeg van dit hoofdstuk, maar het is best mogelijk dat ik er in latere berichten nog op terug kom, want er is nog wel meer op aan te merken. Misschien dat we het zelfs nog wel even over de Vikingen kunnen hebben.

Denk eens echt na!
Is de Bijbel een historisch of een technisch document?

"Je was er niet bij"

2008-12-07T16:02:00.000+01:00

Terwijl ik bezig was uit te leggen waarom het onjuist is om evolutie een historische wetenschap te noemen, en waarom historische wetenschappen niet per definitie onbetrouwbaar zijn, kwam ik deze video tegen:

Een veel gehoord argument tegen evolutie is "je kunt het niet bewijzen, want je was er niet bij". "Evolutie en Schepping" zegt dit nergens expliciet, maar door steeds te herhalen dat evolutie gebeurtenissen uit het verleden beschrijft, lijken de auteurs dit argument wel aan te hangen.

Deze video geeft duidelijk aan waarom je er niet altijd bij hoeft te zijn geweest om vrij zeker te weten wat er gebeurd is.

Ik kan je de andere video's van cdk007 trouwens ook aanbevelen, er zitten een paar heel goede en interessante tussen. En zijn motto, "think about it", sluit goed aan bij dit blog.

Nee, creationisme, ja Darwin

2008-12-07T00:16:00.000+01:00

Nog meer tegenstand en nog wel op een ludieke manier. Zie hier een variant op de bekende Nee/Ja stickers voor op de brievenbus:

Zie http://www.neecreationisme-jadarwin.nl/ voor meer info.

Meer tegenstand

2008-11-30T23:32:00.000+01:00

Voor meer tegenstand, maar dan vanuit een iets ander perspectief, verwijs ik je naar Simon van Keep the Faith. Hij heeft aangekondigd om ook de folder "Evolutie of Schepping" stukje bij beetje te bespreken. Ik heb dan ook een link naar zijn blog toegevoegd in de box aan de rechterkant van dit blog.

3. Soorten wetenschap (1)

2008-11-30T17:11:00.000+01:00

Ik denk niet dat ik het derde hoofdstuk van "Evolutie of Schepping" kan bespreken in één enkel bericht. Zoals jullie misschien al gemerkt hebben, of anders nog wel zullen merken, is er meestal veel meer tekst en uitleg nodig om misinformatie te ontkrachten dan om het te verspreiden. Om de berichten niet té lang te maken, zal ik dit hoofdstuk dan maar uitsmeren over twee (of meer) berichten.

"Evolutie of Schepping" maakt in dit hoofdstuk onderscheid tussen twee soorten wetenschap: Technische wetenschap en historische wetenschap. Technische wetenschap is de soort wetenschap waar we de computer en lucht- en ruimtevaart aan te danken hebben:

Deze onderzoekt hoe dingen werken. Er kunnen proeven (experimenten) uitgevoerd worden die te herhalen zijn.

Historische wetenschap, aan de andere kant, wordt als volgt gedefinieerd:

Deze probeert te verklaren, hoe in het verleden iets gegaan is. De gebeurtenissen die voorbij zijn, kunnen niet herhaald worden.

Klinkt allemaal vrij redelijk, niet? En toch is dit weer een geval waar het een stuk minder redelijk klinkt als je wat dieper doordenkt.

Allereerst: de wetenschap maakt zelf dit onderscheid niet. Waarom zou dat zo zijn? En waarom maakt "Evolutie of Schepping" dit onderscheid dan wel?

Als je er echt over nadenkt, merk je al gauw dat deze tweedeling geen stand houdt. Zo zijn er vele wetenschappen die niet helemaal in de ene categorie of in de andere vallen. Taalkunde, bijvoorbeeld. Je kunt geen Nederlands studeren zonder ook middeleeuws Nederlands te bestuderen.

Zelfs natuurkunde, waarvan je misschien wel dacht dat het de meest technische van de wetenschappen was valt niet zomaar in die categorie te stoppen. Immers, als je de wetten van de zwaartekracht kent, kun je niet alleen voorspellen waarheen de planeten in de toekomst bewegen, maar kun je ook net zo makkelijk terugrekenen waar ze in het verleden vandaan kwamen.

En zo is het ook met evolutionaire biologie. Deze tak van de biologie bestudeert inderdaad hoe het leven zich in het verleden ontwikkeld heeft - maar ook hoe het leven zich nu ontwikkelt. Daarbij maakt evolutionaire biologie wel degelijk gebruik van experimenten die te herhalen zijn. Een mooi voorbeeld is het werk van Richard Lenski. Lenski plaatste E. Coli bacteriën in een omgeving rijk aan citraat. Van nature kan E. Coli geen citraat verteren, maar mutaties die dit wel mogelijk maken zouden in deze omgeving zeker voordelig zijn. De evolutietheorie voorspelt in dat geval dat uiteindelijk de bacteriën met de mogelijkheid tot citraat consumptie de overhand zullen krijgen. Twintig jaar lang bestudeerde Lenski E. Coli populaties om te zien of dit inderdaad gebeurde, waarbij hij eens in de zoveel tijd een deel van elke populatie in vroor, zodat hij zo nodig het experiment vanaf dat punt kon herhalen. En wat blijkt: niet alleen ontwikkelde één van de populaties uiteindelijk de gewenste eigenschap, Lenski kon dit ook nog eens herhalen met eerder ingevroren populaties die die eigenschap nog niet hadden.

Is evolutionaire biologie dan een historische of dan toch een technische wetenschap? Het zal inmiddels al duidelijk zijn: dit is een onzinnige tweedeling. Misschien dat de wetenschap zelf deze daarom dan ook niet gebruikt. In een volgend bericht zullen we bekijken waarom dit onderscheid dan zo belangrijk is voor de schrijvers van "Evolutie of Schepping".

Deel twee hier.

2. Wie is God?

2008-11-11T21:37:00.000+01:00

Het tweede kopje in "Evolutie of Schepping" komt meteen met de hamvraag: Wie is God? Jammer dat ze die vraag niet beantwoorden. Na een hoop afleidend gepraat over kunstenaars en standbeelden, is de conclusie "de mens zal God niet kunnen begrijpen". Beetje jammer, dacht ik eindelijk eens een antwoord te krijgen, krijg je een dood-doener als dit.

Vreemd genoeg durven ze niet eens God te identificeren als de God uit de Bijbel. Het "denk na blokje" daar meteen onder zegt echter:

Denk na!
De Bijbel zegt dat God de dieren als verschillende soorten geschapen heeft, maar dat de mens naar Gods beeld geschapen is. Wat is het belangrijkste verschil tussen een aap en een mens?

Dus toch. Waarom zeggen ze dat dan niet meteen?

Dit is overigens wel een interessant "Denk na" blokje, één van de weinige die een echt boeiende vraag stelt om over na te denken: wat is het belangrijkste verschil tussen een aap en een mens? Communicatie? Apen communiceren, de mens doet het alleen veel beter. Gereedschap? Apen gebruiken gereedschap, de mens is er alleen veel beter in. Emoties? Verdriet om de doden? Oorlog? Apen hebben het allemaal ook. Er zijn maar weinig echt fundamentele verschillen, als je er echt over nadenkt; de verschillen zijn vooral in gradatie - wat ook te verwachten zou zijn volgens de evolutie theorie.

Ik weet niet echt welk antwoord de auteurs hier zouden willen hebben. Laten we eens kijken of we niet toch wat antwoorden kunnen verzinnen en zien of ons dat helpt de vraag "Evolutie of Schepping" te beantwoorden. Het schrift? Nee, dat helpt ons niets, schrift gaf ons zowel de Bijbel als The Origins of Species. De wetenschap? Hmm, nee, dat zal het ook wel niet zijn. De ziel dan misschien? Hebbes? Ah, maar de ziel is altijd al een centraal onderdeel geweest van religie. Het antwoord "de ziel" kan je dus ook niet helpen om te kiezen tussen "Evolutie of Schepping", want als je dat antwoord geeft heb je eigenlijk al gekozen.

Denk eens echt na!
Als een standbeeld een menselijke schepper nodig heeft, en de mens een goddelijke schepper, wie is dan de schepper van God?

1. Onze gedachten bepalen wat we zien

2008-11-11T17:46:00.003+01:00

Dit is het eerste kopje in de brochure "Evolutie of Schepping": Onze gedachten bepalen wat we zien. Het voorspelt al meteen weinig goeds voor de rest van de brochure.

Oppervlakkig gezien lijkt het alsof de auteurs alleen willen uitleggen dat iemands achtergrond invloed heeft op hoe je iets interpreteert. Dat lijkt zo voor de hand te liggen dat daar eigenlijk weinig mis mee lijkt.

Waarom voorspelt deze opening dan toch weinig goeds? Omdat de brochure compleet voorbijgaat aan één van de voornaamste bestaansredenen van de wetenschappelijke methode: het elimineren van persoonlijke vooroordelen. Uiteraard wil dat niet zeggen dat alle wetenschappers onbevooroordeeld zijn, maar ze horen daar wel naar te streven.

Een stukje uitleg van de wetenschappelijke methode is hier misschien niet overbodig. Eén van de manieren waarop de invloed van vooroordelen bestreden wordt, bijvoorbeeld, is door niet te zoeken naar bewijs wat de theorie bevestigt, want dat is veel te makkelijk te vinden als je zoekt met een roze bril op. In plaats daarvan moet je zoeken naar bewijs wat de theorie ontkracht. Als dat lukt, dan zal een wetenschapper zelfs zijn meest geliefde theorie moeten aanpassen, of zelfs helemaal aan de kant moeten zetten.

Een ander belangrijk aspect is dat je werk gepubliceerd wordt zodat andere wetenschappers ernaar kunnen kijken. En als een wetenschapper ergens een fout gemaakt heeft, dan is er altijd wel een andere die bereid is dat aan te tonen. Pas als een theorie vele van deze aanvallen overleefd heeft, zal deze algemeen aanvaard worden.

Terug naar de brochure. Waar gaat deze nu precies de fout in? Hier:

Willen we naar de natuur en de mens kijken als een schepping die door een machtige God gemaakt is, of willen we dat niet?

Samen met de afbeelding eronder wordt er gesuggereerd dat we moeten kiezen: ofwel we kijken naar de natuur kijken vanuit het vooroordeel dat "een machtige God" de natuur geschapen heeft, ofwel vanuit het vooroordeel van de evolutie-theorie. Dit is een logische fout van het type "ongeldige tweedeling". Er zijn namelijk veel meer mogelijkheden. De oude Grieken hadden bijvoorbeeld een heel ander verhaal en dat geldt voor vele volkeren. En er is nog een mogelijkheid: wat nou als we willen proberen de natuur zonder vooroordeel te bekijken? Misschien is het nooit 100% mogelijk, maar we zouden er wel naar moeten streven - en de wetenschappelijke methode geeft ons precies het gereedschap hiervoor.

Dit is wat Darwin probeerde. Het zou duidelijk moeten zijn dat hij niet naar de natuur keek door de bril van de evolutieleer, want die bestond immers nog niet. Hij keek ook niet door de bril van geloof in de Schepping, want dat verhaal stond immers al vast. In plaats daarvan volgde hij de wetenschappelijke aanpak. Zo bevat zijn beroemde boek "The Origin of Species" bijvoorbeeld een heel hoofdstuk waarin hij de mogelijke zwakke punten voor zijn theorie opzoekt. Uiteraard legt hij ook uit waarom de tegenwerpingen op deze punten zijn theorie niet werkelijk in gevaar brengen.

En het stopt niet bij Darwin. Zijn werk is door vele generaties wetenschappers (150 jaar lang!) uitgekamd om te zien of ze zijn theorie konden ontkrachten. Ze vonden inderdaad wel fouten, maar de grote lijnen hebben de tand des tijds doorstaan. Sterker nog, er zijn vele ontdekkingen toegevoegd aan Darwin's werk. Zo gaf de ontdekking en ontrafeling van het DNA ons zoveel meer bewijs dat bijna naadloos in de evolutietheorie paste, dat er tegenwoordig binnen de wetenschap nog maar nauwelijks getwijfeld wordt aan de geldigheid van evolutie.

De suggestie dat we alleen maar evolutie zien omdat we door een "evolutie-bril" kijken is dus onzin en negeert compleet waar die "evolutie-bril" vandaan is gekomen. Waarom suggereren ze dit dan? Ik kan maar één ding bedenken: hun eigen idee dat de wereld geschapen is door "een machtige God" berust op een vooroordeel, en als ze de suggestie kunnen wekken dat dat voor evolutie ook geldt, dan kunnen ze ons hopelijk overtuigen dat we vrijelijk kunnen kiezen aan welk vooroordeel we de voorkeur geven. Dit zal later nog terug komen.

Denk na!
Wie zal in een bos meer zien: een boswachter of een kind dat altijd in de stad gewoond heeft?

Hmm, daar hadden ze misschien wat langer over na moeten denken:
Denk eens echt na!
Wie zal er in de natuur meer zien: een bioloog of een theoloog?

Voorziene vragen

2008-11-11T17:21:00.000+01:00

Een paar vragen die ik voorzie, die ik maar het beste meteen uit de weg wil hebben:

Waarom weet jij het beter?
Ik ben geen evolutionair bioloog, of welk ander soort bioloog dan ook. Ik ben gewoon geïnteresseerd in wetenschap in de breedste zin van het woord en lees al jaren alles wat los en vast zit. Wel heb ik een wetenschappelijke opleiding gevolgd, maar dat was op een ander gebied. In de volgende berichten zal ik proberen te laten zien dat een begrip van wetenschap op dit niveau meer dan genoeg is om door de argumenten van deze brochure heen te prikken. Een beetje kennis van logica helpt overigens ook.

Is deze brochure het wel waard om tegenin te gaan?
Misschien niet. Er wordt vaak gezegd dat door met creationisten in debat te gaan, je automatisch erkent dat er wat te debatteren valt en dat hun standpunt van hetzelfde niveau is als het jouwe. Laat me duidelijk zijn: wetenschappelijk gezien is creationisme dood. Als dat niet zo was, dan werd er immers actief onderzoek naar gedaan en gepubliceerd in gerenomeerde wetenschappelijke tijdschriften, in plaats van propaganda te verspreiden.

Is dit blog dan niet ook propaganda?
Dit blog is in ieder geval geen wetenschappelijke publicatie, dat is waar, maar om propoganda te zijn moet ik een ideologie te verkopen hebben. Voor "Evolutie of Schepping: wat geloof jij?" is meteen duidelijk welke ideologie ze verkopen: het Christelijk geloof (hoewel ze vrij vaag zijn over welke variant). Wat verkoop ik dan met dit blog? Beter begrip van de wetenschap. Promotie van logisch nadenken. Da's alles. Nauwelijks een ideologie te noemen - maar dodelijk voor elke ideologie die gebaseerd is op dogmatische acceptatie.

Waarom blog je niet onder je echte naam?
Dat zou ik eigenlijk het liefste willen. Ik geloof sterk in openheid en transparantie. Aan de andere kant heb ik ook geen zin om mensen aan de deur te krijgen die willen proberen mij te bekeren. En gezien het onderwerp, is dat een niet onwaarschijnlijk gevolg, zeker in het gebied waar ik woon. Dus helaas, mijn naam krijg je niet.

Ben je niet gelovig dan?
Nee, maar dat zou er eigenlijk niets mee te maken mogen hebben, toch? Een argument is goed, of niet goed, ongeacht het geloof wat iemand heeft. Wel moet ik toevoegen dat "Dat geloof ik nu eenmaal" geen goed argument is om iemand ergens van te overtuigen, dus dat is in ieder geval één argument wat je van mij niet zult horen.

Dit moet voorlopig maar even genoeg zijn. Als er niet-voorziene vragen binnen komen die veel voorkomen, zal ik ze hier ook toevoegen. Zo heb ik in ieder geval altijd een makkelijke verwijzing voor de meest veelgestelde vragen.

Introductie

2008-11-11T15:43:00.000+01:00

Waarom dit blog? Volgend jaar is het Darwin-jaar, ter gelegenheid van het feit dat Darwin dan precies 150 jaar geleden zijn meesterwerk "The Origin of Species" publiceerde. Dit werk is het onderwerp van veel controverse geweest, maar je zou denken dat 150 jaar wetenschappelijke vooruitgang het grootste van die controverse wel uit de wereld geholpen zou hebben. Binnen de wetenschap is dit ook wel zo. Er is zeker nog wel controverse, bijvoorbeeld over welke mechanismen binnen de evolutie het belangrijkste zijn, maar over de grote lijnen is men het toch wel eens: evolutie is echt, en evolutie werkt.

Helaas zijn er nog steeds mensen die kennelijk deze afslag gemist hebben en nog steeds geloven dat het bijbelse scheppingsverhaal een betere verklaring geeft voor de diversiteit van het leven. Daarom worden er begin volgend jaar zo'n 6 miljoen exemplaren van het foldertje "Evolutie of Schepping: wat geloof jij?" verspreid. Deze brochure is hier te bekijken. Deze brochure lijkt voornamelijk gericht op kinderen en roept de lezers herhaaldelijk op om na te denken. Helaas doen ze dit vaak met misleidende informatie en verdraaiing van feiten. Het wordt al snel duidelijk welke conclusie ze je willen laten trekken.

Waarom dit blog? 6 miljoen gezinnen zullen binnenkort deze brochure ontvangen. Velen zullen de fouten van deze brochure meteen doorzien, maar anderen worden misschien nieuwsgierig en zullen er meer van willen weten en het internet op gaan. Ik zou graag willen dat deze mensen internet sites kunnen vinden die betere informatie geven dan de mensen die achter deze brochure zitten zullen doen. Ik zou graag willen dat die mensen begrijpen hoe wetenschap echt werkt, en welke logische en wetenschappelijke fouten er blijkbaar nodig zijn om creationisme te verkopen. Daarom dit blog: beter vast begonnen dan hopen dat anderen het wel even voor ons opknappen.