Het conflict tussen evolutie en geloof

Inleiding

Binnen de wetenschap wordt evolutie algemeen geaccepteerd als de belangrijkste theorie binnen de biologie. Toch wordt evolutie door velen nog steeds als controversieel gezien. Het valt niet te ontkennen dat religie de voornaamste reden daarvoor is. Het gaat dan met name om het tussen conflict evolutie en schepping, of tussen evolutie en geloof in God.

Hoewel ik me tot nog toe op de wetenschappelijke kant geconcentreerd heb, ontkom ik er denk ik nu niet meer aan om wat te schrijven over het conflict tussen evolutie en geloof. Waar komt dit conflict vandaan? En hoeft dat conflict er ook te zijn?

Dit kon wel eens een lang artikel worden...

Geloof in God of niet?

Om dit maar meteen uit de weg te ruimen: De evolutietheorie dwingt je niet te kiezen tussen geloven in God en niet geloven in God. Het valt niet te bewijzen dat God niet bestaat, niet door evolutie en niet door wetenschap in het algemeen. Dit is dus niet de bron van het conflict, al zijn er aan beide zijden van de discussie mensen die zich hier blijkbaar niet van bewust zijn.

Scheppingsverhaal of evolutie?

De evolutietheorie dwingt je echter wel te kiezen tussen evolutie of het scheppingsverhaal van de Bijbel. Eigenlijk is het niet de evolutietheorie zelf die je dwingt te kiezen, maar alle bewijzen uit de paleontologie, geologie, anatomie, genetica, enzovoort, die Genesis 1 en 2 rechtstreeks tegenspreken. Evolutietheorie is alleen maar een overkoepelende verklaring die uit al die bewijzen is gedestilleerd.

Dus als je gelooft in een zeer letterlijke interpretatie van de Bijbel, dan hebben we hier al een zeer sterke bron van conflict. Sommige mensen zijn bereid grote delen van de werkelijkheid te ontkennen, om maar vast te kunnen houden aan deze letterlijke interpretatie. Toch wil ik niet al te lang bij deze groep stil staan, want het gaat hier om een minderheid van de gelovigen, al is het wel een luidruchtige minderheid. Het lijkt me juist interessanter om eens niet naar deze extremisten te kijken.

Theïstische evolutie

Een grote meerderheid van gelovigen heeft helemaal geen onoverkomelijke problemen met een niet-letterlijke interpretatie van de Bijbel, waarbij een groot deel van de verhalen symbolisch gelezen moet worden. Deze zienswijze bestond ook al eeuwen voor Darwin zijn Origin of Species schreef. Mensen uit deze groep hebben dan ook weinig moeite met het integreren van evolutie in hun geloof en komen uit op theïstische evolutie: als God de schepper van alles is, dan is God ook de drijvende kracht achter evolutie. Waarschijnlijk is evolutie gewoon het middel dat God gebruikte voor de schepping van de mens. Ik heb dit zelf overigens ook geruime tijd gedacht.

Conflict opgelost? Voor sommigen wel, maar als je dieper doordenkt over de implicaties, merk je dat er toch nog steeds conflicten zijn.

Hoe maakte God precies gebruik van evolutie om de mens te scheppen? Eén opvatting is dat God gedurende de hele geschiedenis van het heelal continu ingreep in de evolutie, om constant de evolutie bij te sturen om bij de mens uit te komen. Maar deze opvatting geeft weer een nieuw conflict: als God almachtig en alwetend is, waarom deed hij dat dan in één keer goed, in plaats van voortdurend te moeten sleutelen? En kon hij geen meer liefdevol mechanisme van schepping bedenken dan de evolutie, met zijn strijd voor het bestaan en zijn massa-uitstervingen? Het is ook vervelend dat we nog nooit bewijs hebben gevonden van het direct ingrijpen van God, al hebben velen dat wel geprobeerd. Intelligent Design is bijvoorbeeld de meest recente poging hiertoe.

Een tweede opvatting is dat God aan het begin der tijden de natuurwetten opstelde en daarna het heelal in beweging zette. Door zijn almacht en alwetendheid wist hij dat dat uiteindelijk zijn gewenste resultaat zou opleveren: de mens. Dit is waarschijnlijk de populairste opvatting van de twee, want het past heel mooi met zowel evolutie als de Big Bang theorie voor het ontstaan van het heelal. Het andere mooie van deze opvatting is dat de wetenschap (nog) niet zover in het verleden van het heelal kan doordringen, dus we kunnen niet bewijzen dat het niet zo gegaan is. Ook hier blijft er echter een conflict over, want dit schetst een beeld van een God die het heelal heeft geschapen en er daarna zijn handen vanaf trok, niet van een God die zich actief voor ons interesseert en zich met ons leven bemoeit. Uiteraard blijft ook nog steeds het bezwaar dat de almachtige en liefdevolle God blijkbaar geen vriendelijker methode kon bedenken dan evolutie.

Het is dus duidelijk dat er nog steeds conflicten zijn. Je kunt ze makkelijk oplossen door aan te nemen dat God niet almachtig of alwetend is, of zelfs niet liefhebbend, maar ik denk dat weinigen daartoe bereid zijn.

Cognitieve dissonantie

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat deze conflicten onoplosbaar zijn. Eén mogelijkheid is het conflict gewoon negeren: cognitieve dissonantie. Het conflict is nu klein genoeg geworden dat een persoon in twee beelden van God tegelijk kan geloven: aan de ene kant in een God die alleen aan het begin der tijden de Big Bang veroorzaakte, aan de andere kant in een God die zich persoonlijk met je leven bemoeit. Veel mensen die dit doen zijn zich er nauwelijks van bewust en schakelen moeiteloos heen en weer tussen de twee beelden. Zo zullen sommigen zonder te blikken of te blozen het bestaan van een persoonlijke god proberen te verdedigen door de redelijkheid aan te tonen van een god die de Big Bang veroorzaakt heeft.

Het hogere plan

Een andere optie is het vaak gehoorde argument dat God een hoger plan heeft dat wij niet kunnen begrijpen. Bijvoorbeeld, God is liefde, maar als God vond dat een pijnlijk proces als evolutie nodig was voor de schepping, dan had hij daar vast een goede, diepere reden voor. Dit lost het conflict volkomen op, natuurlijk, en elk mogelijk toekomstig conflict ook. Je hebt nu immers een beeld van God dat zich aanpast aan elke situatie, want wat je ook waarneemt, het moet altijd deel van Gods plan zijn.

Dit is een volkomen valide beeld van God. Daarmee heb je natuurlijk wel een flinke verschuiving van je beeld van God gemaakt. In plaats van een duidelijk omschreven God, met duidelijk omschreven eigenschappen en doeleinden, heb je nu een God die niet te begrijpen en niet te voorspellen is. Deze vorm van God is dus niet meer geschikt om verklaringen voor de wereld te geven. Omgekeerd kan je dus ook niet meer de vorm van de wereld gebruiken om het bestaan of karakter van God aan te tonen.

Het grote voordeel is wel dat deze God ook niet te ontkrachten is, terwijl deze nog steeds troost kan bieden en zou hij ook nog steeds kunnen heersen over het hiernamaals. Deze visie van God is dus ook vrij populair.

Conclusie

Dus is er een conflict tussen geloof en evolutie? Het antwoord moet "ja" zijn. We hebben gezien dat er nog steeds mensen zijn wiens beeld van God in strijd is met de feiten uit de evolutie. Dus er is wel degelijk een conflict gaande. Dit conflict is al aan de gang sinds Darwin zijn boek publiceerde. En omdat voor veel mensen hun geloof een belangrijk onderdeel is van hun identiteit, waardoor ze hun religieuze opvattingen niet makkelijk aanpassen, zal dit conflict nog wel hele een tijd door woeden.

Hoeft dat conflict er ook te zijn? Nee, want we hebben ook gezien dat het niet noodzakelijk is om een conflict te hebben tussen een geloof in God en een acceptatie van evolutie.

Zolang je bereid bent om je beeld van God aan te passen, tenminste, want één ding is duidelijk: telkens is het beeld van God aangepast aan het beeld dat de wetenschap van de wereld schetst, niet andersom. Ook degenen wiens religieuze opvattingen geen moeite met evolutie hebben, zullen moeten toegeven dat evolutie een grote invloed op hun geloof gehad heeft.

Daarom denk ik ook dat wetenschap en geloof nooit volmaakt in harmonie zullen leven. Het is bijna onvermijdelijk dat er nieuwe ontdekkingen gedaan worden die tot nieuwe spanningen zullen leiden. Het is net zo onvermijdelijk dat uiteindelijk het geloof weer zal worden aangepast aan de wetenschap. Het lijkt me dus niet terecht om vol te houden dat geloof en wetenschap in harmonie kunnen bestaan.

Prettige Darwin Dag!

Vikingen: zeerovers of avonturiers?

Even geen evolutie vandaag. Een tijd geleden besprak ik het hoofdstuk in de brochure "Evolutie of Schepping" over soorten wetenschap, waarin getracht werd evolutie als een historische wetenschap af te schilderen. Daarnaast werd er gesuggereerd dat historische wetenschappen inherent onbetrouwbaar zijn. Dit met het idee om aan te tonen dat evolutie inherent onbetrouwbaar is ("Je was er niet bij"). Het mag duidelijk zijn dat de argumenten hiervoor aan alle kanten rammelden.

Eén deel van het hoofdstuk heb ik toen overgeslagen: het stukje over de Vikingen. Ik had al twee artikelen aan het hoofdstuk gewijd en werd het eerlijk gezegd een beetje zat, maar ik loop sindsdien al met het idee om toch wat over de Vikingen uit te wijden. Een opmerking van Drakan, die blijkbaar in Denemarken woont, bracht me ertoe er eindelijk maar eens aan te beginnen.

Wat schrijven de auteurs van "Evolutie en Schepping precies?"

Bijvoorbeeld:
In Zweden kijken de kinderen heel anders naar de “Noormannen”(Vikingen) dan hier in Nederland. Voor ons waren de Noormannen zeerovers die onze rivieren opvoeren om te plunderen en te roven. De kinderen in Zweden lezen over de “Vikingen” als dappere avonturiers die grote schatten verzamelden.

De strekking van het citaat is duidelijk: de Zweden hebben een heel ander gezichtspunt dan de Nederlanders over de Vikingen en dus komen ze tot een tegengestelde conclusie.

Helaas zullen we zien dat deze regels van een vergelijkbare bedenkelijke kwaliteit zijn als de rest van de brochure. Allereerst moet je je bedenken dat "Vikingen" en "Noormannen" niet helemaal hetzelfde zijn. Het woord "Viking" verwees naar een zeeman of krijger die op overzeese expeditie ging. Lang niet alle Noormannen werden dan ook Viking; de meesten bleven thuis om het land te verbouwen, te handelen, enzovoort. In de loop van de tijd werd echter het woord Viking in het populair taalgebruik steeds meer gebruikt om de hele beschaving mee aan te duiden.

Maar er is nog een andere vraag die je jezelf moet stellen: Is de conclusie van de Zweden en de Nederlanders wel zo tegengesteld?

Nee dus. De Vikingen waren beide: zowel plunderaars als dappere zeevaarders, veroveraars zowel als handelaren. De meeste mensen weten wel van de plunderingen van de Vikingen, maar niet iedereen weet bijvoorbeeld dat het handelsnetwerk van de Vikingen zich uitstrekte tot Rusland, het Middellandse Zee-gebied en zelfs het Midden-Oosten. De Vikingen waren uiterst kundige zeevaarders en navigators. Vikingse ontdekkingsreizigers hebben zelfs de kust van Noord-Amerika bereikt, lang voor Columbus dacht dat hij in India was geland. Eigenlijk zouden ze in de Verenigde Staten Leif Eriksson-dag moeten vieren, niet Columbus-dag.

De Vikingen waren echter ook weer geen lieverdjes. Een niet onbelangrijk deel van hun handel bestond bijvoorbeeld uit slaven. En een deel van hun expedities waren inderdaad niet meer dan plundertochten, hoewel ze ook delen van Groot-Britannië, Ierland en Frankrijk (Normandië!) gekoloniseerd hebben (wat ook niet altijd vreedzaam ging).

Dus we hebben hier niet te maken met twee tegengestelde conclusies, maar met twee aspecten van dezelfde beschaving. Waarom leren kinderen in Nederland dan wat anders over Vikingen dan kinderen in Scandinavië? Eigenlijk is dat antwoord heel simpel. Van alle aspecten van de Vikingen werd Nederland het meest beïnvloed door de plunderingen. Scandinavië, aan de andere kant, werd juist veel meer beïnvloed door de handel die gedreven werd en de schatten vanuit alle uithoeken van de wereld waar de Vikingen mee thuis kwamen. Voor jonge kinderen moet je het nog niet te ingewikkeld maken, dus het is niet meer dan logisch dat kinderen alleen de aspecten bestuderen die de grootste invloed had op de geschiedenis van hun eigen land.

Als de kinderen ouder worden en zich voor geschiedenis interesseren, kunnen ze makkelijk meer te weten komen over de Vikingen. Dan zullen ze erachter komen dat er nog veel meer aspecten aan de Vikingen zaten dan ze misschien wel dachten. Ook hebben ze dan de leeftijd om de verschillende nuances beter te begrijpen.

Eigenlijk begaan de auteurs van "Evolutie of Schepping" hier dezelfde fout als in hoofdstuk 5, Een paar feiten: D, Fouten in schoolboeken: ze beoordelen de wetenschap op wat er in schoolboeken staat. Schoolboeken mogen dan een beperkt beeld geven, maar de wetenschap bestrijkt wel degelijk het hele spectrum van de Viking beschaving.

En dat is wat me nog het meeste dwars zit. Er zijn zoveel interessante aspecten aan de Vikingen om te ontdekken, zoveel nuances om uit te zoeken. Wist je bijvoorbeeld dat veel Vikingen Christenen waren?

En dan doet "Evolutie of Schepping" alsof dat allemaal niet bestaat.

De brochure geeft de lezer de weliswaar opdracht "denk na", maar ze vergeten daarbij een tweede opdracht te geven. Zonder die tweede opdracht heeft nadenken alleen niet veel zin. Dus zal ik het maar zeggen: "Kijk om je heen en ontdek".

En nu?

Wat nu? Ik heb de brochure "Evolutie of Schepping? Wat geloof jij?" van voor tot achter door gespit, en aangegeven waar de fouten zitten, of waar de auteurs misdadig veel weggelaten hebben. Oké, ik heb de achterpagina van de folder niet besproken, maar die vat gewoon samen wat er in de rest staat, dus ik denk dat je inmiddels zelf wel kunt bedenken wat er mis mee is, toch? Dus, wat nu?

Ik heb nog wel een paar puntjes uit de brochure waar ik misschien nog wel een artikeltje aan wil wijden (iemand nog interesse in Vikingen?). Ook heb ik onderweg nog wel een paar ideetjes opgedaan waar ik ook nog wel een paar artikels aan wil besteden. En daarna?

Daarna hou ik dit blog gewoon aan en zal ik daar af en toe wat artikelen aan toevoegen, als ik weer eens wat zie in de media of op het internet dat me daartoe aanzet. Voorlopig zal ik nog dicht bij het thema evolutie blijven, maar kijk niet vreemd op als het thema later langzaam zal verschuiven naar wat meer algemeen wetenschappelijke en sceptische onderwerpen, waaronder bijvoorbeeld helderziendheid en "alternatieve geneeskunde", net wat ik tegenkom. Ook deze onderwerpen zouden prima bij de titel van dit blog moeten passen.

Dus als je dit blog alleen las vanwege "Evolutie of Schepping" zal er waarschijnlijk niet zo heel veel nieuwe informatie voor je meer verschijnen en kan ik je alleen maar bedanken voor je aandacht tot nu toe en je veel plezier toewensen op andere blogs. Maar voor wie besluit te blijven lezen, zal ik mijn best doen meer interessant leesvoer te blijven aanleveren, misschien zelfs leesvoer dat je echt aan het denken kan zetten.

6. Conclusie

Eindelijk zijn we dan aanbeland bij het laatste hoofdstuk van "Evolutie of Schepping", met de conclusies. Ik zal ze maar gewoon één voor één aflopen.

1. Het is technisch niet te bewijzen of de mens op aarde gekomen is door schepping of door evolutie, want het is een gebeurtenis uit het verleden.

Daar heb ik het al uitgebreid over gehad. Dit is grote onzin. Als dat zo was, dan kon geen misdadiger ooit meer veroordeeld worden en kon de forensische wetenschap z'n boeltje wel pakken. En waar zouden we dan archeologen en geschiedkundigen nog voor nodig hebben?

2. Geschiedenis wordt geschreven vanuit een bepaald standpunt, met een bepaald doel.

Volgens "Evolutie of Schepping" zijn geschiedkundigen blijkbaar een soort propaganda-schrijvers. Ik denk dat geschiedkundigen hier wel het een en ander tegen in te brengen hebben.

Overigens, zelfs al waren conclusie 1 en 2 geen onzin, dan nog werken deze argumenten net zo goed tegen de schepping: er was niemand bij de schepping en de schrijvers van de Bijbel schreven duidelijk vanuit een bepaald gezichtspunt en met een bepaald doel. Dus zelfs als je deze argumenten overtuigend vindt als argument tegen evolutie, dan nog zijn het geen argumenten voor schepping, laat staan voor een specifieke versie van het scheppingsverhaal.

3. In de schoolboeken voor het voortgezet onderwijs probeert men de evolutietheorie aannemelijk te maken. Daarbij gebruikt men feiten die helemaal geen bewijs zijn of zelfs onjuist zijn.

Hebben we het ook over gehad. Schoolboeken hebben inderdaad het doel de ideeën van de wetenschap over te brengen en aannemelijk te maken, niet om bewijs te leveren. Ongetwijfeld bevatten deze fouten, ze zijn per slot van rekening mensenwerk. Je kunt dan de boeken weggooien, of een brief naar de uitgeverij sturen met suggesties.

Denk eens echt na!
Welke aanpak is productiever? En welke aanpak lijken de auteurs van "Evolutie of Schepping" aan te hangen?

Overigens is het wel lef hebben om de evolutietheorie van fouten en misleiding te beschuldigen in een brochure die zo vol staat met misleiding en fouten...

4. U of jij hebt een keuze: geloven wat de evolutietheorie vertelt over de wordingsgeschiedenis van de mens of geloven wat in de Bijbel staat.

En zo zijn we weer terug bij af: in het allereerste hoofdstuk werd immers beredeneerd dat, omdat onze gedachten bepalen wat we zien, we kunnen kiezen hoe we naar iets kijken. Uiteraard werd niet genoemd dat de wetenschap juist ontstaan is om deze subjectiviteit zoveel mogelijk uit te bannen.

En alweer, zelfs als dit waar zou zijn, dan nog is dit geen argument dat je kan helpen de schepping boven evolutie te kiezen. Zoals het hier staat zou je haast denken dat je net zo goed een muntje kunt opgooien.

Maar nee, daar komen dan toch wat argumenten die de beslissing moeten leveren:

Geloof in de evolutietheorie betekent dat er geen antwoord is op belangrijke vragen als: Waar kom ik vandaan?, Waarom ben ik hier? en Waar ga ik heen als ik sterf?

Volgens mij is dit een symptoom van een verkeerd begrip van evolutie. De auteurs lijken evolutie te zien als een volledig wereldbeeld, zoals hun religie dat ook is. Het is duidelijk dat evolutie niet aan hun verwachtingen voldoet.

De evolutietheorie is echter niets meer en niets minder dan een verklaring voor de ontwikkeling van de diversiteit van het leven. Dat evolutie wordt afgeschreven omdat deze niet voldoet aan wat ze verwachten van een wereldbeeld, is zoiets als je broodrooster weggooien omdat het geen koffie kan zetten.

Geloven we in de Bijbel, dan zijn er wel antwoorden op die belangrijke vragen. Dan mogen we weten dat God uit liefde ons geschapen heeft en een plan met ons leven heeft.

Maar we weten nog steeds niet waar God vandaan kwam, waarom hij ons schiep, hoe hij dat deed, enzovoort. Eigenlijk hebben we dus nog steeds geen antwoorden.

De rest van deze pagina in de brochure heeft weinig tot niets met evolutie te maken en al helemaal niet met wetenschap. Of het een redelijke of onredelijke interpretatie van de bijbel is weet ik niet. Laat dat de theologen maar uitzoeken, ik heb hier geen kijk op en ga me er niet aan wagen. Als er mensen zijn met meningen over dit deel, laat ze gerust achter in de reacties, maar ik beperk me liever tot het bespreken van wetenschap.

Dus wat wordt het, evolutie of schepping? De afweging is kennelijk dat als je evolutie accepteert, dat je dan de schepping moet opgeven, en daarmee God. Er zijn echter voldoende mensen die het scheppingsverhaal niet meer letterlijk nemen, maar nog steeds in Christus geloven, dus misschien hoef je zelfs helemaal niet zoveel op te geven om evolutie te accepteren als je wel dacht.

Aan de andere kant, als je de schepping accepteert en evolutie verwerpt, dan moet je niet alleen bijna alles in de biologie verwerpen, maar ook de paleontologie, geologie, astronomie en natuurkunde verwerpen. Vergeet niet dat ook de computer voor je neus een product is van hetzelfde wetenschappelijk proces dat bijvoorbeeld radiometrische datering mogelijk maakte. Ben je werkelijk bereid om ook te ontkennen dat computers werken?

Evolutie of Schepping? Ik weet wat ik kies en ik weet ook waarom. En jij?

5. Een paar feiten: D. Fouten in schoolboeken

Ah ja, de beruchte embryo tekeningen van Haeckel.

Denk na!
Welke reden zou dhr. Haeckel in 1879 gehad hebben om deze embryo’s zo te tekenen dat ze op elkaar lijken? En waarom zouden ze nog steeds gebruikt worden?

Eén vraag tegelijk: wat wilde Haeckel eigenlijk aantonen? Haeckel zag inderdaad verder bewijs voor evolutie in de overeenkomsten tussen embryo's van verschillende soorten, maar hij wilde vooral zijn eigen theorie overbrengen: Haeckel dacht dat een embryo tijdens zijn ontwikkeling alle stadia van evolutie doorloopt, als een soort film waarin je alle voorouders zou kunnen herkennen. Haeckel had namelijk gezien dat embryo's van gewervelde dieren in een vroeg stadium plooien hebben die zich bij vissen tot kieuwen ontwikkelen. Menselijke embryo's hebben gedurende een zekere periode nog een staart.

Helaas voor Haeckel had hij het toch fout. De eerste fasen van embryo's lijken veel minder op elkaar dan zijn tekeningen suggereren. Ook hebben nauwkeuriger waarnemingen vastgesteld dat organismen niet alle stadia doorlopen van hun afstamming. Of Haeckel bewust of onbewust zijn tekeningen zo gemaakt heeft dat ze meer overeen kwamen met zijn eigen ideeën is moeilijk te zeggen. Daarom is het zo'n belangrijk onderdeel van de wetenschap dat andere wetenschappers, die niet bevooroordeeld zijn, deze ideeën nogmaals testen.

Toch was Haeckel's werk niet compleet onzinnig. Andere wetenschappers uit die tijd, zoals Karl Ernst von Baer, bestudeerden ook embryo's en vonden ook opvallende overeenkomsten in embryonale ontwikkeling tussen gewervelde dieren.

Op zichzelf is het helemaal niet zo gek om te bedenken dat bij soorten die op elkaar lijken de embryonale ontwikkeling ook op elkaar lijkt, zelfs als je niet in evolutie gelooft. Waarom wordt embryologie dan toch als ondersteuning van evolutie gezien? Kijk eens naar het plaatje rechts van een menselijk embryo. Zie je de plooien onder het "hoofdje"? Deze worden kieuwbogen genoemd, omdat ze in vissen uitgroeien tot kieuwen. Waarom zouden menselijke embryo's die hebben? Ze worden duidelijk niet gebruikt om kieuwen te groeien. In plaats daarvan vormen deze plooien uiteindelijk een deel van ons gezicht, onze kaak en ons binnenoor.

Het idee is dat het mechanisme om kieuwbogen te vormen een deel is van het basis-ontwerp van alle gewervelde dieren en is overgeërfd van onze verre voorouders. Het mechanisme om de kieuwbogen vervolgens om te vormen tot kieuwen is echter in de loop van miljoenen jaren sterk aangepast om in plaats daarvan er ons gezicht mee te construeren. De evolutie van deze mechanismen is te zien door de embryonale ontwikkeling van vele soorten te bestuderen. Recent is daar ook DNA bewijs bij gekomen, waarbij gekeken wordt hoe verschillende genen de embryonale ontwikkeling aansturen. Het blijkt dat de genen die verantwoordelijk zijn voor het vormen van kieuwbogen in gewervelde dieren vrijwel hetzelfde zijn gebleven. De genen die echter verantwoordelijk zijn voor de verdere ontwikkeling van de kieuwbogen zijn juist veel meer veranderd.

Embryologie is dus een belangrijk onderdeel van biologie en van de evolutie theorie. Geen wonder dus dat we in schoolboeken over biologie tekeningen aantreffen waarin verschillende stadia van embryonale ontwikkeling van verschillende dieren worden vergeleken.

De tweede vraag: Waarom worden Haeckels tekeningen nog steeds gebruikt? Geen idee. Gemakzucht? Omdat er geen auteursrechten meer op rusten? Omdat biologieboeken geschreven worden door algemene biologen, niet door embryologen?

Ik ben niet bekend met de schoolboeken die tegenwoordig in middelbare scholen gebruikt worden, maar als er nog boeken zijn die illustraties gebruiken die inderdaad van Haeckel's werk zijn afgeleid, dan wordt het hoog tijd dat ze die aanpassen. Helaas lopen schoolboeken soms wat achter op de wetenschappelijke werkelijkheid, hoewel ik moet toegeven dat Haeckel toch al wel heel lang achterhaald zou moeten zijn. Andere auteurs, zoals Miller en Levine, auteurs van de meest gebruikte biologie boeken in de VS, hebben inmiddels hun illustraties aangepast.

Aan de andere kant moet je niet vergeten dat een tekening in een schoolboek geen bewijs is, niet voor evolutie, niet ertegen. Een tekening in een schoolboek heeft een heel andere functie: de tekening moet een principe duidelijk maken aan de lezer. In dit geval is dat het feit dat er overeenkomsten zijn in de embryonale ontwikkeling tussen verschillende soorten. Daarbij mogen best voorbeelden gebruikt worden die speciaal geselecteerd zijn om zo duidelijk mogelijk die overeenkomst aantonen, in plaats van voorbeelden waarin alleen experts de overeenkomsten kunnen aanwijzen. Ook artistieke vrijheden zoals het aanpassen van de oriëntatie en de schaal zodat ze allemaal overeenkomen zijn daarbij best toegestaan, zolang dit vermeldt wordt (wat Haeckel ook deed in zijn onderschriften).

Haeckel's tekeningen vervullen technisch gezien die functie. Dat neemt niet weg dat het inderdaad beter zou zijn om daarvoor meer accurate illustraties te gebruiken, zoals die van Miller en Levine hierboven, of misschien beter nog, foto's zoals hieronder.


Terug naar "Evolutie of Schepping". De auteurs geven hier een alternatieve serie illustraties die beter zouden kloppen met de werkelijkheid. Maar waar de auteurs Haeckel (terecht) bekritiseerden omdat hij illustraties koos die zo goed mogelijk op elkaar leken, lijken zij juist gekozen te hebben voor illustraties die zo verschillend mogelijk waren. Ze staan in allerlei verschillende hoeken gedraaid, de salamander is getekend in een fase waarin de dooierzak enorm is en het menselijke embryo is bijna niet meer te herkennen omdat ook daar de placenta dooierzak op het plaatje staat. Bovendien is er maar één fase in de ontwikkeling getekend voor elke soort. Klinkt een beetje als de pot die de ketel verwijt dat hij zwart ziet.

Toevoeging: de illustraties van "Evolutie en Schepping" zijn getekend naar foto's door M.K. Richardson. Ik had je de link willen geven naar zijn artikel, maar zijn site is onder constructie. Wel heb ik een artikel gevonden dat zowel de foto's bevat, als een verdere uitleg waarom deze misleidend zijn. Ook de NCSE bespreekt Richardson's werk en laat zien hoe zijn werk verkeerd geïnterpreteerd is en via Jonathan Wells zijn weg gevonden heeft naar de literatuur van de Intelligent Design beweging. En nu duikt het idee dus weer op in lectuur van creationisten.

Uiteindelijk kan ik ze wel vergeven dat ze hun illustraties kozen om zo verschillend mogelijk te zijn, uiteindelijk willen ze met hun illustraties immers ook alleen maar een principe aantonen. Dit principe komt dan ook duidelijk over: "schoolboeken over evolutie bevatten fouten (misschien wel met opzet) en daarom is evolutie zelf onbetrouwbaar." Je hoort ze bijna zeggen "wat houden ze nog meer voor ons achter?"

Maar is het wel zo eerlijk om de evolutietheorie te beoordelen op de tekortkomingen van schoolboeken? Nee. Dat zou net zoiets zijn als het Christendom beoordelen op basis van de tekortkomingen van kinderbijbels. Net als dat een kinderbijbel nooit een complete en getrouwe afspiegeling kan zijn van de theologie, is een schoolboek nooit een complete en getrouwe afspiegeling van de wetenschap - en dat is dan ook hun doel niet.

5. Een paar feiten: C. Fossielen die door verschillende aardlagen heen steken

Stukje 5 C in "Evolutie of schepping" bestaat bijna geheel uit een enkel "denk na" blokje:

Denk na!
De evolutietheorie veronderstelt dat de aardlagen gedurende miljoenen jaren gevormd zijn. Dat wil zeggen dat de onderste laag miljoenen jaren ouder is dan de bovenste laag. Hoe lang zouden die bomen dan geleefd moeten hebben? Of zouden de aardlagen toch anders ontstaan zijn?

Hiermee bestaat 5 C ook voor het grootste deel uit rechtstreekse leugens. De evolutietheorie veronderstelt helemaal niks over de vorming van aardlagen of de leeftijd ervan. Dit is het werkterrein van de geologie, niet biologie. De uitkomsten van geologisch onderzoek worden door de evolutietheorie enkel gebruikt als bewijsmateriaal voor de leeftijd van fossielen. Ik noem dit een leugen, want ik kan me niet voorstellen dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" nog nooit van geologie gehoord hadden. En ieder kind weet dat het weglaten van relevante informatie ook een vorm van liegen is.

Het is bijna niet voor te stellen hoeveel de auteurs hier hebben weggelaten: een hele tak van de wetenschap maar liefst. Ver voor Darwin ook maar geboren was werd er al actief onderzoek gedaan naar de lagen in de aarde. Zo legde Niels Stensen al in de 17^e eeuw al de grondbeginselen van de Stratigrafie vast, de leer die aardlagen bestudeert.

Aardlagen kunnen op vele manieren ontstaan. Het kan gaan om lava uit vulkanen, maar ook om sedimenten zoals zand en klei die door rivieren worden aangevoerd. Maar hoe weten we hoe oud ze zijn?

In sommige gevallen kun je gewoon terug tellen. Veel lagen, zoals varven (en zo leer ik weer eens een nieuw woord), worden jaar na jaar afgezet. Rivieren stromen bijvoorbeeld sneller in de winter en het voorjaar, maar langzamer in de zomer, dus worden er andere materialen meegevoerd en afgezet, afhankelijk van de seizoenen. Deze afwisseling van seizoenen kun je dan terugzien in de bodem, net als jaarringen in een boom. En net als bij jaarringen kun je ze gewoon tellen. Je weet dus hoeveel ouder de onderste laag is ten opzichte van de bovenste laag. Zo bestrijken de varven in Zweden bij elkaar al zo'n 13,200 jaar.

De beperking bij het laagjes tellen is duidelijk: je weet hoeveel ouder de onderste laag is ten opzichte van de bovenste, wat je alleen een minimale schatting van de leeftijd geeft. Je weet niet hoe oud de laag echt is. Tot radiometrische technieken beschikbaar werden, tenminste.

Om een voorbeeld te geven hoe dit werkt, kijken we naar uranium-lood datering. Deze methode is gebaseerd op het feit dat uranium-atomen langzaam vervallen tot lood. De snelheid waarmee dit gebeurt is bekend. In zirkoon, een veel voorkomend mineraal, kunnen uranium-atomen opgenomen worden. Zolang dit mineraal nog vloeibaar is, wordt lood juist afgestoten. Dus als zirkoon net gestold is, bevat het doorgaans geen lood, maar wel wat spoortjes uranium. Hoe ouder het zirkoon nu wordt, hoe meer van dit uranium vervalt tot lood, maar nu is het zirkoon hard, en blijft het lood ingekapseld.

Als je een stukje zirkoon hebt, dan kun je meten hoeveel uranium en hoeveel lood erin zit. Al dit lood is uranium geweest, dus je weet met hoeveel uranium je begonnen bent en hoeveel van het uranium tot lood vervallen is. Omdat we weten hoe snel uranium vervalt, weten we hoelang dit geduurd moet hebben en dus hoe lang geleden dit stukje zirkoon gestold is.

Behalve de verschillende varianten van de uranium-lood methode bestaan er nog veel meer radiometrische methoden, die allemaal zo hun voor- en nadelen hebben. Sommigen kun je alleen gebruiken tot een paar honderd duizend jaar oud, anderen zijn alleen toe te passen op bepaalde soorten gesteente, enzovoort. Maar doordat we zoveel verschillende methoden hebben, die elkaar ook nog overlappen in hun toepasbaarheid, kunnen we ze met elkaar vergelijken. Als je met de ene methode dezelfde resultaten krijgt als met de andere, en de resultaten kloppen ook nog eens met simpel laagjes tellen, dan kun je ervan uitgaan dat de methoden betrouwbaar zijn.

En dit zijn nog niet eens alle methoden om aardlagen te dateren. Begrijp je nu waarom ik "De evolutietheorie veronderstelt dat de aardlagen gedurende miljoenen jaren gevormd zijn" als een grove leugen beschouw?

Denk eens echt na
Waarom zouden de auteurs van "Evolutie of Schepping" het bestaan van een complete tak van de wetenschap weglaten?

O ja, ik zou bijna vergeten dat sectie 5 C van "Evolutie of Schepping" het had over versteende bomen die door verschillende aardlagen heen steken. Waarom zou dat een probleem voor evolutie zijn? Laat de geologen dat maar uitzoeken. En die hebben dat dan ook gedaan. In alle gevallen is het duidelijk dat er inderdaad een snelle begraving heeft plaatsgevonden, bijvoorbeeld door een modderstroom of een vulkaanuitbarsting. Er is niets in de geologie die dit uitsluit, en al helemaal niet in de evolutietheorie.

Wat veel vreemder is, is dat de auteurs van "Evolutie of Schepping" deze verklaringen al geaccepteerd hebben. Althans, met het verschil dat zij een wereldwijde ramp blijkbaar een geloofwaardiger verklaring vinden dan een plaatselijke ramp.